Denizli Buldan’da Buldan Dokumacılığı

- in Geleneksel Meslekler, Kültür

Denizli Buldan’da BULDAN DOKUMACILIĞI

Derleyen: Gözde Hasret Barutçu

Derleme Yeri ve Tarihi: Buldan/Denizli, 2004

Kaynak kişi 1: ibrahim Milas, 65 yaşında.

Mesleği kimden öğrendiği: Babasından öğrenmiştir.

Kaynak kişi 2: Habip Dışkaya, 75 yaşında, Buldan doğumlu.

Mesleği kimden öğrendiği: Ustasından öğrenmiştir.

Mesleği kaç yıldır yaptığı: 30 yıldır yapmaktadır.

Kaynak kişi 3: Nafiz Küçükdağdelen, 67 yaşında.

Mesleği kimden öğrendiği: Annesinden öğrenmiştir.

Mesleği kaç yıldır yaptığı: 50 yıldır yapmaktadır.

Dokumacılığın yapıldığı ve geliştiği merkezlerden biri Denizli’nin Buldan ilçesidir . Burada yapılan dokumalar oldukça ünlüdür. Bu sebeple dokumalar ilçenin adıyla tanınmaktadır.

Buldan’da yapılan bu dokumaların genel adı “Buldan Dokuması”dır. Sofra bezi, masa örtüsü, peştamal, perde, çarşaf, peçete vb. ürünlere dönüşen, hammaddesi pamuğa ve ipeğe dayanan her renk ve dokudaki kumaşlar tezgahlarda çeşitli amaçlara yönelik olarak dokunmaktadır.

Kullanılan Malzemeler

Çözgü Tezgahı: Çözgü, dokuma işleminden önce tezgaha gerilen iplerin, dokumanın boyunca giden dikey ipleridir. Bu ipler çözgü tezgahında hazırlanmaktadır. Tezgahta ipler tellerine ayrılır. Tel sayısı, kumaşın enini belirlemektedir. Kumaşın eninin ne kadar olması isteniyorsa ip o kadar çözülür, çözülen bu ipler yumak haline getirilir. Bunlara “kirkeş” adı verilmektedir.

Dokuma Tezgahı: Çözgü tezgahında hazırlanan kirkeşler, yani ip yumakları bu tezgaha bağlanır. Bu bağlama işlemine “urum yapma” veya “ulama” adı verilmektedir. Böylece çözgü ipi dokuma tezgahına nakledilmektedir. Dokuma tezgahının kısımları şunlardır:

Tarak: Dokuma tezgahının iplerin düzgün gelmesini sağlayan bölümüdür.

Dem: Dokuma tezgahındaki çözgü iplerinin arasını açmaya yarayan demir bölümdür. Bu ip aralığına ağızlık denilmekte ve mekik buradan geçmektedir.

Mağma: Tezgahın üst kısmında bulunan ve iplerin üstünden geçtiği bö¬lümdür. iplerin gerilmesini sağlayarak dokumayı kolaylaştırır.

Tefe: Birbirinin arasından geçen iplerin düzgün bir şekilde dokunması için sıkıştırılması gerekmektedir. Tefe adı verilen bu hareketli bölüm geriye ileriye itilerek sıkıştırma işlemi yapılır.

Sermin: Dokunan ürünün sarıldığı bölümdür.

Mekik: iki ucu sivri, ortasında masura denilen atkı iplerinin sarıldığı makara bölümü bulunan, tahtadan veya kemikten yapılan alettir.

Yapım Aşamaları

Çözgü tezgahlarında, kumaşın istenilen ende olmasını sağlayacak kadar çö¬zülen yani tellere ayrılan ipler, burada sarılıp yumak haline getirildikten sonra dokuma tezgahına bağlanmaktadır. Dokuma tezgahında enine hazırlanmış atkı ipleri, mekik aracılığıyla, boyuna hazırlanmış iplerin arasından geçirilir. iplerin arasındaki bu boşluk, tezgahın alt tarafındaki pedallara basılarak sağlanmaktadır.

Dokuma tezgahında tefe adı verilen hareketli bölüm itilerek, birbirinin üstünden ve altından geçen ipleri sıkıştırır. Bu işlemler sonucu dokuma gerçekleştirilir.

Dokumacılık, Denizli’nin Buldan ilçesinde çok yaygın olarak yapılmaktadır. Fabrikasyon ürünlerin yanında el tezgahı ürünler de yer almaktadır. insanlar zorlaşan ekonomik koşulların de etkisi ile üstünü örttükleri tezgahlarını yeniden aça¬rak çalışmaya, aile bütçesine katkı sağlamaya başlamışlardır.

Bu mesleğin unutulmaması ve tanıtılması için Buldan’da kültür merkezleri kurulmuştur. Bunlardan biri “Buldan El Sanatları Merkezi”dir. Merkezde eski tezgahlar toplanarak işler hale getirilip yaşlı ustalar tarafından dokumacılık, genç kuşakları özendirmek ve mesleğe teşvik etmek için yaşatılmaktadır.

Türkiye’de 2004 Yılında Yaşayan Geleneksel Meslekler