Yapı ve biçim bakımından aynı, boyutları itibariyle birbirinden farklı olan (büyükten küçüğe doğru) şu parçalardan oluşur.
-
a. Divan Sazı
-
b. Bağlama
-
c. Tanbura
-
d. Cura
Sazlar genelde insana benzetilmiştir. Sapın baş tarağına (Baş-Kaş), burgularına (Kulak), sapına (Kol), yüz tarafına (Göğüs), deliklere (Göz), tanbur kısmına (Gövde) denir. Bütün yörelerimizde çalınan bu saz, bazı aşiretler arasında da kutsal sayılmaktadır.
Bağlamalarda Düzenler: Bağlamalarda düzenler (akord şekilleri), çalmış biçimleri ve pozisyon olanakları göz önüne alındığı taktirde dört esasta toplanmaktadır.
Bu düzenlerin dışında bölgelerine göre değişen düzenler de bulunmaktadır. Yukarıda örneklendiği gibi bütün bu düzenlerde, alt telde sabit olan “LA” sesi, değişken olup aralıkların belirtilmesi için kullanılmaktadır.
Tezene hareketlerine düz, çırpma, fırıldak, vurma, silkme, kazıma, çekme, okşama, parmak ile, tezenesiz denilmektedir.
Bağlamalar ses ve perde düzeni bakımından son derece esnek olup, 2,5 oktavlık sesgenişliğine sahiptir. Üst tellere “Bam Teli” takılırsa 3 oktav . ses elde edilir.
Tezeneye, Anadolu’da “tezgene, tazene, tarzene, mızrap, çekü, serpene, büdene, kesene, taziyane, pene” adı verilmektedir. Tezene kiraz kabuğundan yapılmaktadır.
Eskiden kullanılan bazı tezeneli sazlar şunlardır: Bulgari, Bozuk, Çöğür. Çalgı. Dıngır, Gilbut, Zımbıra, Tokur…
