Kahramanmaraşta Keçecilik

- in Geleneksel Meslekler, Kültür

Derleyen: Burak Telli

Derleme yeri ve tarihi: Kahramanmaraş, 2004

Kaynak kişi: Hayri Geceyatar, 1970 Kahramanmaraş doğumlu, evli, ilkokul mezunu.

Keçenin, kolların altında yuvarlanma işlemi yaklaşık 45 dakika ila 1,5 saat sürmektedir. Bu işlem de yapıldıktan sonra keçe ilk önce suyunun sıkılması için rulo yapılıp bekletilir. Bunun sebebi ise ilk aşamada keçenin çok ıslak olması ve kurutulma sırasında şeklinin bozulma ihtimalidir. Suyu sıkılan keçeler damlara kurutulmak üzere serilir. Kurutma işlemi ya yere serilerek ya da iplere serilerek yapılır. Keçeler tamamen kuruyana kadar bu şekilde bekletilir. Kuruyan keçeler toplanır ve dükkanda üst üste serilerek satışa sunulur.

Mesleği kaç yıldır yaptığı: 25 yıldır yapmaktadır.

Mesleği kimden öğrendiği: Mahmut ipçioğlu isimli ustasından öğrenmiştir

Kullanım Alanları

Üretilen bu keçeler kullanım alanlarına göre farklı isimler alabilir. Keçe hep¬sinde aynı yapıdadır fakat ebatları farklıdır. Bu ebatlar kullanım amacına göre belirlenir. Keçe türlerinden biri “kedene keçesi”dir. Kedene keçesi çift sürerken hayvanların boğazına takılır. Bunu hayvanlarda kullanmalarının sebebi hayvanın boğazının acımaması içindir. Diğeri “hamut keçesi”dir. Bu keçe türü de at arabalarında kullanılır. Diğer keçe türü ise “belleme keçesi”dir. Bu, at arabalarında atın sırtına üşümesin diye konulmaktadır. Keçe yünden yapıldığı için soğuğu geçir¬mez ve sıcak tutar. Çobanların giydiği kepeneğin keçeden yapılması da bu yüzdendir. Diğer keçe “eğer keçesi”dir. Bu keçe de eğerin altına konulur. Konulmasının sebebi eğerin kayışının hayvanı rahatsız etmemesi içindir. Diğer keçe türü ise “palan keçesi”dir. Bu keçe de semerde kullanılır. Keçenin kullanıldığı alanlardan biri de semerlerdir. Semerin altına keçe döşenir.

Yapım Aşamaları

Keçenin en önemli özelliği koyunların ilk yününden yapılmasıdır. Koyunların kuzu iken çıkan ilk yünleri kırpılır ve keçe bu yünlerle yapılır. ilk yünden yapılmasının sebebi ise ilk yünün, keçe yapılırken birbirine daha çabuk kaynaşmasıdır. ilk yünler keçe yapılmadan önce makinede iyice ayrıştırılır. Bu ayrıştırmada yünler tel haline gelir. Makinede tel haline gelen yünler yere serilmiş naylon parçası üzerine dökülür. Serilen yünler “sebki” denilen tahta çubuklardan yapılmış aletle her tarafı eşit olacak şekilde düzenlenir. Sebki yardımıyla bu işlem yapıldık¬tan sonra yünlerin altında serili olan büyük naylon parçası, içindeki yünlerle beraber sarılarak rulo haline getirilir. Sonra “depikleme” denilen işlem yapılır. De-pikleme denilen işlemin yapılmasının sebebi ise büyük naylon parçası üzerine serilen, makinede ayrıştırılmış yünlerin rulo yapıldıktan sonra birbirine kaynaşmasını sağlamaktır.

Depikleme denilen işlem yaklaşık 45-60 dakika sürer. Bu depikleme işlemi bazı keçeciler tarafından basit bir makine tarafından yapılır. Derleme yapılan usta, böyle makinesi olmadığı için depikleme denilen işlemi ilk ve asıl yöntemi ile yapmaktadır. Keçelerin bazılarının üzerine renkli yünlerle desen yapılmaktadır. Bu desenler, yünlerin yere serilme aşamasında yapılır. Sebki ile yünler yere serildikten sonra renkli yün parçaları ara ara, yere serilmiş yünün üzerine konulur. Rulo yapılıp, depikleme işleminden sonra yünler birbirine kaynaşırken, konan renkli yünler keçenin üzerinde kaynaşır ve böylelikle keçe üzerinde desen haline gelir. Depikleme işlemi bittikten sonra yapılan rulolar açılır ve keçenin ilk hali meydana gelmiş olur. Keçenin ilk halinde, kenarları düzensizdir. Yani bir tarafı kalın bir tarafı ince olabilir. Keçe üzerinde “payvat” denilen işlem yapılır. Bu payvat denilen işlem ile keçenin kenarlarının düzenli olması, her tarafının eşit olması sağlanır.

 Depik işleminden çıkan keçe, tekrar kalınlık incelik durumuna göre diğer taraflarla eşit olacak şekilde kenarları içine katlanır. Bu katlama işlemi ile beraber sıcak sabunlu su, keçenin üzerine serpiştirilir. Bu aşamadan sonra tekrar rulo yaparak keçe ustası bilekleri ve kollarını kullanarak keçeyi okşar gibi üfler. Bu işlem, depikleme denilen işlemle hemen hemen aynı işi yapar. Sıcak sabunlu suyun kullanılmasının sebebi ise önceden depikleme ile kaynaştırılan yünlerin daha iyi kaynaşmasını ve havaya kalkmamasını sağlamaktır.

Türkiye’de 2004 Yılında Yaşayan Geleneksel Meslekler