İpek Bürgü Dokumacılığı

- in Geleneksel Meslekler, Kültür

İpek Bürgü Dokumacılığı Nedir, Nasıl Yapılır, Özellikleri Nelerdir, İpek Bürgü Dokumacılığı Hakkında Bilgi (Ankara Beypazarı’nda İpek Bürgü Dokumacılığı)

Dokumacılıkta kullanılan malzemeler, Yapılan ürünler hakkında bilgiler.
Derleyen: Bahar Canalan

Derleme yeri ve tarihi: Beypazarı/Ankara, 2004

Kaynak kişi: Zeliha Demir, 1964 Beypazarı doğumlu, evli, ilkokul mezunu, ipek bürgü dokumacısı.

Mesleği kimden öğrendiği: Ustasından öğrenmiştir.

Mesleği kimlere öğrettiği: Çıraklarına öğretmektedir.

Telkari, bakırcılık, gümüşçülük gibi geleneksel meslekleriyle tanınan Beypazarı’nda ipek bürgü dokumacılığı da önemli bir yer tutar.

Kullanılan Malzemeler

Bürgüde kullanılan ip yumağına çözgü adı verilmektedir. İpek bürgü dokumacılığında çeşitli renklerde iplikler kullanılmaktadır. ipliklerin sarıldığı demirden yapılmış alete çıkrık adı verilmektedir. iplikler önce çıkrığa takılır ve daha sonra sarılıp çözgü haline getirilir. Bu çözgü tamamen pamuktan elde edilir. Çözgünün yapılışı şöyledir: Çıkrığa tek tek seksen tane mezura sarılır, bunlar seksen tane çiviye takılır. Daha sonra asarak, on iki tane tur yaparak çözgü haline getirilir. Çözgü üç kişi ile hazırlanır. Mezuralar çıkrıklara sarılarak, iplikleri tek tek çekerek hazırlanır. Bürgü dokumacılığında kullanılan ipliklerin boyası tamamen otlardan üretilir. Bu otlar şap krem, tartal, krom, indigo, ağaç sakızı, palamut tozu, ceviz kabuğu, pınar otudur.

İpek bürgü dokumacılığında kullanılan tezgahlar ahşaptan yapılmaktadır. ipek bürgücülüğünde iki ayaklı tezgah ve dört ayaklı tezgah olmak üzere iki çeşit tezgah kullanılmaktadır. iki ayaklı tezgahta dokunan kumaşların üzerine ıhlamur baskı yapılır. Ayrıca iki ayaklı tezgahlarda elde edilen ürünlerin uçlarına makrame biçiminde saçaklar bağlanır.

İki ayaklı tezgahlarda kumaş, şal, pike takımları ve battaniye dokunur. Bunların yanında çeşitli şekillerde giysiler dikilir. iki ayaklı tezgahlarda yapılan ürünlerin iplikleri kamçılı el tezgahında dokunur. Bu tezgahın gücüleri bulunmaktadır ve bu gücülerden desen elde edilmektedir. Ayrıca bu tezgahın metresi ve cımbarı da vardır.

Dört ayaklı tezgahta sadece panço dokunmaktadır. Pançonun ipi, kuzu yü¬nünden elde edilmektedir. Boyası, ıhlamur ağacından elde edilmektedir. Tezgahı dört ayaklıdır ve kamçılı değildir. Pançonun eni 65 cm olmakta ve şal gibi kullanılmaktadır.

Battaniyeler ise keçi yününden yapılır. Battaniyenin yapımında kullanılan ipler doğal iplerdir ve bunlar kök boyayla boyanır. Böylece çeşitli renklerde ve desenlerde battaniyeler elde edilmektedir.

Yapılan Ürünler

ipek bürgü dokumacılığında gelin bürgüsü, şal, panço, masa örtüsü, fiskos örtüsü gibi ürünler elde edilir. Gelin bürgüsü Beypazarı’nda geçmişteki bir geleneğin günümüze kadar yaşatılmasını sağlamıştır. Yeni gelinler bir hafta boyunca bu bürgüleri başlarına takarak hiç çıkartmazlar ve böylece yeni gelin oldukları anlaşılır. Gelinler, başlarındaki bu bürgülerle el öpmeye giderler ve bunun karşılığında da harçlık alırlar.

ipek bürgücülüğünde önceleri sadece baş örtüsü yapılırken sonraları çeşitli örtüler yapılarak bu meslek çeşitlenmeye başlamıştır. Bu ürünler arasında fiskos örtüsü, elbise, çanta  panço vb. bulunmaktadır. Ayrıca ürünlerin üzerine kök baskı yani ıhlamur baskı yapılmaktadır.

İpek bürgü dokumacılığı yapan kişiler, ustalarından öğrendikleri bilgilerle ve tekniklerle, ölmekte olan bu sanatı diriltmişler ve daha da geliştirmişlerdir.

KAYNAK:  Türkiye’de 2004 Yılında Yaşayan Geleneksel Meslekler)