Çengi Nedir? Ne Demektir? Anlamı Hakkında Görüşler

- in Nedir

Çengi nedir, ne demek, çengi anlamı hakkında çeşitli görüşler.

Cenk ya da Çengi sözcükleri üzerinde, gerek köken, gerekse yüklendikleri anlam bakımından, çeşitli görüşler vardır.

Türk Dil Kurumunun Türkçe Sözlüğüne göre Farsça bir sözcük olan Cenk, harpı andıran bir çalgıdır, ve Çengi de, Farsça bir sözcük olarak, eskiden çalgı çalınırken meslek edinmiş kadın, olarak tanımlanır.

Büyük Türkçe Sözlük de iki anlama geldiği belirtilerek, birincisinin Pençe, insan ve yırtıcı hayvan pençesi, ikincisinin ise eski Doğu musikisindeki telli bir musiki aleti ki çok geliştirilmiş şekline Fransızca Harpe (Harp) denen Farsça bir sözcük olduğu tanımlanır. Çengi sözcüğü için ise zil ve kaşık vurarak oynayan dansöz, rakkase anlamına geldiği çingene kızlarının oynadıkları bir oyun olduğu yazılmaktadır. Ayrıca yazılış ta Çeng olarak sunulmuştur.

Çengi: Eski İstanbul eğlencelerinde özel olarak getirtilip oynatılan kadın oyuncusu. Daha çok evlerde düzenlenen düğün ve benzeri eğlencelerde çengi getirtmek eski geleneklerimizdendir. Cenk, Harbi andıran bir çalgı anlamına gelen Farsça sözcük olarak tanımlanmıştır (Ansiklopedik sözlük 1967, Milliyet).

Cenk: Türkçe bir sözcüktür. Zil anlamına gelir; 15. Yüzyıla ait Türkçe metinlerde bulunmaktadır. Buna göre “cariyeler Cenk vurdular“, yani rakkase cariyelerin, zilleri tokuşturarak oynadıkları anlatılıyor. Çengi, Zilbaz, Rakkase demektir, diye tanımlar Gazimihal (Musıki Sözlüğü, 1961, İstanbul).

Çeng’in Türkçe bir sözcük olduğu kanısı bize güçlü gözükmektedir. Geçmişte ve tarihte Türk ordularının savaştan önce görülen davullarının yanında üç gün üç gece Cenk çaldırdıktan, buna Çenk-i Harbi denmesi, aynı Çeng’in Mehterlerde de kullanılması, Köroğlu havaları arasında yüzlerce örneği bulunması, Cirit Oyunlarımızda da bu ad altında zamanın ezgilerinin çalınması, Farsça olduğu ileri sürülen kadim çalgının ritm ve söyleyişlerinin Asya kültürlerinde değişik biçimlerde gözükmesi birkaç  şehir, köy ve kasaba adlarının başında Asya ve Çin’de Çeng sözcüğünün bulunması, kanımızı güçlendirmektedir. Cenk büyük zil anlamına gelir, Çengi ise zillerle oynayan kadın oyuncudur diyebiliriz. Kaşgarlı Mahmut tarafından da, Türkçe bir sözcük olarak gösterilmiştir.

Kaynakça: Cemil Demirsipahi / ekitap.kulturturizm.gov.tr/

Çengi Hakkında Bilgiler

ÇENGİ Çalgı eşliğinde oynamayı meslek edinmiş kadın: Sıracılar başlamıştı… Çengiler ziller vurarak oraya atıldılar (Ahmed Rasim)

n (bir) kol çengi, çengi gibi çok cilveli ve oynak hareket eden kimseler için kullanılır.

Erkek veya erkek çocuk olan köçeklere karşılık, çengi adı kadınlar ve kız çocuklar için kullanılırdı. Kelimenin çeng adlı sazdan geldiğini kabul etmeyerek, çang diye bilinen bir çeşit zil ile, çingene veya zenci, çingene dilindeki çank veya çang (ayak), çanga veya çangala (çabuk, acele gitmek) kelimeleriyle ilişiği bulunduğunu öne sürenlere de rastlanır. Bazı eski lügatlerde, çenginin sahne oyuncusu anlamına da geldiği kaydedilir.

Eski çağlarda, bir dans sanatı kolu olarak düzenli bir kuruluşa bağlı bulunan çengilik zamanla bozulmuş, çeşitli sapıklıkların yuvası haline gelmiştir. İstanbul’da vaktiyle, Tırnova, Şam ve Ayvansaray çingenelerinin çengi takımları ün yapmıştı. Türk kadınları ve genç kızları çengi olmaz, ancak saraylarda, çeşitli ırklardan gelme cariyelere çengilik öğretilirdi. XlX. yy da köçeklik yasak edildikten sonra. çengilik de yavaş yavaş ortadan kalktı. Daha sonra çengi adı verilenlerin bu gelenekle ciddi bir ilişkileri yoktur.

Çengi isimli ayrıca bir roman bulunmaktadır. ( Çengi Kitap Özeti)