Birinin Öldüğü Nasıl Haber Verilir? (Ölümün Duyurulması)

- in Kültür

Biri öldüğünde nasıl haber verilir, nelere dikkat etmek gerekir, Ölüm olayını duyurmak için neler yapılır? 

Ölüm olayının duyurulmasının en doğal biçimi ölenin yakınlarının ağlamalarıyla olur. Olayı duyan komşular ölü evine toplanarak, ölünün yakınlarının acılarına ortak olmaya, onları avutmaya, ilk hazırlıkları yapmaya yardımcı olurlar. Bu arada ölü sahipleri ya da komşular gerekli yerlere olayı haber verirler.

Bu iş küçük yerlerde adam çıkartıp “haber okutmak” ve eşe dosta haber vermekle de olur. Eskiden kasaba ve köylerde haber için tellallar çıkarıldığı gibi, özel habercilerin kullanıldığı da görülüyordu. Giderek bu tür haberleşmenin, özellikle tellal çıkartmanın azaldığını söyleyebiliriz.

Ölüm olayının duyurulması genellikle aşağıda gösterdiğimiz yollarla yapılmaktadır:

  • a) Ölü sahipleri tarafından
  • b) Komşular tarafından
  • c) Camilerde salâ verdirmekle
  • d) Belediye ya da muhtarlık hoparlörleriyle
  • e) Gazete ilanlarıyla
  • f) Radyo, telefon, telgraf vb. aracılığıyla

Köylerde, ilçelerde ve küçük kentlerde “evden eve haberleşme” nin, “okutucu çıkarma”nın yanı sıra en yaygın usul sala verdirmektir.

Küçük yerlerde salayı duyan kimse, birinin öldüğünü anlayarak, ölenin kimliğini soruşturur. Ayrıca belediye hoparlörleri aracılığıyla da ölüm olayı ve ölenin kimliği halka duyurulur. Ancak bu duyurma işi daha çok zenginler, “itibarlı”lar ve tanınmış kimseler için yapılmaktadır.

Gazetelere ilan vermek yoluyla olayı duyurma daha çok büyük kentlerde görülmektedir. Gerek büyük kentlerdeki nüfus yoğunluğu, gerekse ölüm ilanı vermenin giderek bir çeşit “moda olması” bu tür duyurmayı yaygın bir duruma getirmiştir. Ölenin zenginliği, toplum içindeki yeri vb. gazetelere verilen ilanların büyüklüğünü, küçüklüğünü, göze batarlığını belirlemektedir. Bu ilanlar ölenin yakınları tarafından verildiği gibi, ölenin çalıştığı kurumlar tarafından da verilmektedir.

Büyük kentlerde cenaze işlerini alan ticari kuruluşlar da vardır. Bunlar defin için gerekli hazırlıkların yanı sıra ölüm ilanlarını da Üzerlerine almaktadırlar. Eskiden sadece azınlıkların ölüleri için çalışan “Cenaze işleri Servis”lerine son bir iki yıldan beri “İslam Cenaze İşleri”de katılmıştır.

Sedat Veyis Örnek, Anadolu Folklorunda Ölüm