Bar Oyunu Nerede Oynanır, Bar Oyunu Kıyafetleri Nelerdir

- in Halk Oyunları

Bar oyunu nerede oynanır, Bar oyununda hangi kıyafetler giyilir. Kadın ve Erkeklerin bar oyununda giydiği kıyafetlerin özellikleri nelerdir

Bar. Genellikle Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde (Erzurum, Erzincan, Kars, Artvin) birlikte oynanan sıra danslarının ortak adı.

En eski Türk sözlüklerinde bar kelimesi (birliktelik. toparlak şey, şaman davulu, davul tokmağı) gibi anlamlarda geçiyor. Farsçada ise katar, çalgılı toplantı, yük dengi vb. anlamlarında fakat bar şeklinde, uzatmalı  söyleyişiyle kullanılıyor. Birçok çeşidi vardır: başbar, hançer barı, sıra bar, Veysel bar vb.

Bar oyunlarına genellikle davul zurna ikilisi eşlik eder. Fakat dümbelek, mey (ney), tulum ve kavalla da oynanır. Daha çok açık havada oynanın bara, kapalı yerlerde def, tar ve ney tempo tutar. Son zamanlarda Kars ve Artvin’de armonika ve akordiyonla oynandığı görülmüştür. Barların büyük bir kısmı türkülüdür.

Erzurum ve dolaylarında, yalnız erkekler; bazı düğün ve eğlencelerde yalnız kadınlar tarafından oynanan bar, Kars ve Artvin dolaylarında bugün karma topluluklar tarafından oynanmakta ve alaca bar adını almaktadır. Bu akımın Erzurum’a da atladığı görülüyor.

Bar Oyunu Nasıl Oynanır?

Bar oyunları en az beş kişi ile oynanır; çember, düz dizi veya ince ay şeklinde sıralanılır. Bar oyunlarının göreneğe dayanan saygılı bir sanat disiplini vardır. Oyunculara sıradaki yerlerine göre şu adlar verilir: Birinci bar başı, ikinci koltuk veya (koltuk altı); sonuncu poççük, diğerleri sıra oyuncu. Oyuncular ya ellerinin parmaklarını taraklayarak veya omuz başlarından tutunarak oyuna başlar. Bazen birbirlerine bir duvar veya çit gibi bütün bir kitle meydana getirecek şekilde yaklaşırlar. Bu kuralların dışında bazı bar oyunları sadece birkaç kişi tarafından ve sıraya dizilmeden oynanır: Köroğlu barı, turna barı.

Her bar çeşidinin üç bölümü vardır: yiğitçe, taklitli ve şen. Oyuncuların geçişlerini barbaşı mendil işaretiyle düzenler, çalgıcılar da ezgilerini onun işaretine göre sürdürürler. Bugün Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu’da yüzden fazla bar adı tespit edilmiştir: Ağca ferikler, Aşşahtan gelirem, Aşırma, Atabarı, Başbar, Çift beyaz güvercin, Deilloy, Hançer barı, Hoşbilezik, Kavak, Köççeri, Köroğlu barı, Tamzara, Tavuk barı ve Temurağa gibi barlar bunların en tanınmışlarından ve bölgelerinde en çok sevilip oynananlarındandır. Halen Erzurum’da on iki çeşit bar oynanır.

Barlar düğün, nişan, dini ve resmi bayramlar, asker uğurlaması gibi törenler ve topluluk halinde yapılan her türlü eğlencelerde oynanır. Oyunlara başbarla başlamak bir gelenek halindedir, hatta bazı barların bir diğerinin arkasından oynanması da gelenekleşmiş gibidir. Bara hazırlanırken de bazı kuralları göz önünde bulundurmak zorunluğu vardır: bara katılacaklar ayağa kalkıp sıraya dizilirler. Sağ taraf dizinin başıdır. önce en iyi oynayan, sonra yaşça büyük olan, daha sonra da yiğit tanınıp hatırı sayılanlar başa geçer. Koltuk denilen ikinci oyuncunun da aynı nitelikleri taşıması gerekir. Bara katılanlar, aralarındaki her türlü yaş, mevki ve rütbe gibi farkları korumasını çok iyi bilirler. Dizi, yarım daire veya ince ay biçiminde düzenlenmişse davulcu ve zurnacı dairenin ortasında bulunur.

Bar Oyununda Hangi Kıyafetler Giyilir?

Bar oyuncuları özel milli kıyafetlerini giyerler, bar bugünkü kıyafetle oynanmaz. Erzurumlu bir Dadaş’ın giyim kuşamı şu parçalardan meydana gelir: etrafında işlemeli ve açık turuncu renkli ahmediye sarılı fes; ceket yerine giyilen, uzun kollu, lacivert renkli çuhadan yapılmış, üzeri kaytan işlemeli cepken; kolsuz, cepkenle aynı renkte işlemeli yelek, uzun kollu, yakasız, yelek altına giyilen işlik veya göynek (içlik) denen gömlek; pantolon yerine giyilen, yukarı kısmı bol ve kırmalı, arka kısmı sarkık bir çeşit şalvar zıgva (zıvga da denir); bacakları sıkıca saran zıgvanın da paçaları ve yanları kaytan işlemelidir, kumaşı lacivert çuhadır; kuşak, zıgvanın üzerine ve bele sarılan Trablus veya Horasan şalı; ayağa giyilen, yalınkat, hafif, yumuşak, yürürken ses çıkarmayan, siyah renkli, topuksuz bir ayakkabı çeşidi olan yemeni ve serhatlik denen, meyinden yapılmış bir kemer, bele ve şal kumuşaın üzerine sarılır, kat kat gözleri vardır. Dadaş bu gözlere, gümüş tabakasını, kehribar ağızlığını, mendilini ve gümüş köstekle boynuna asılı bulunan saatini koyar.

Erzurumlu bir genç kız ise, bar oynarken oyalı yazma ve sırma işlemeli dinge bağlar, kadifeden, el dantelâsıyle işlemeli zıbın giyer; gümüş işlemeli kemer takar, yünden örülmüş, beyaz çorap ve galoş veya yarım ökçe iskarpin giyer. 

Meydan Larousse / Cilt 2 Sayfa 546