Balıkların Anatomik Yapısı ve Özellikleri

- in Hayvanlar

Balıkların Anatomik Yapıları ve Özellikleri

Yaşayan balık türleri üç sınıfa ayrılır: Bofa balıklarını kapsayan çenesizler (Agnatha); köpekbalıklarını kapsayan kıkırdaklıbalıklar (Chondrichtyes); geri kalan bütün yaşayan balık türlerini içeren kemikli balıklar (Osteichthyes). Bu üç öbekte balıkların iskeleti birbirinden çok farklıdır. Bofa balıklarında omurganın temeli, kıkırdak bir sırtipine dayanır.

Balıkların beden uzantıları iki çeşittir: Kanat ve yüzgeç. Kanat bedenin her iki yanında da bulunabilir ve çoğunlukla hayvanın kendini gizlemesine yardım eder. Yüzgeçler genellikle tek ve çift yüzgeçler olarak ikiye ayrılır.

Tek yüzgeçler, sayıları çok olsa bile  bedenin her iki yanında ve bakışımlı olarak bulunmaz; sırtta, başla kuyruk arasında sıralanırlar. Tek yüzgeçler, bazı türlerde birbiriyle birleşirler: Buna “sırt yüzgeçleri” denir.

Çift yüzgeçler, bedenin sağ ve solunda bakışımlı olarak bulunurlar. Günümüzde yaşayan balıkların çoğunda iki çift “çift yüzgeç” vardır. Bazı ender türlerde ise hiç çift yüzgeç yoktur. Çift yüzgeçlerin ilki, genellikle, başın hemen gerisinde ve yanlara dönük durur: Bunlara “göğüs yüzgeçleri” denir. İkinci çift, türlere bağlı olarak, başın hemen altı ile anüs arasında herhangi bir yerde bulunur ve “karın yüzgeçleri” diye adlandırılır.

Balıkların çoğunda, karın yüzünde, anüs ile kuyruk arasında 1-2 yüzgeç daha vardır. Bunlara “anüs yüzgeçleri” denir. Bazı balık türlerinde, anüs yüzgeçlerinden ve sırt yüzgeçlerinden sonra, küçük, sağa sola kolayca dönebilen, tek ışınlı, yüzgeçlere rastlanır. “Yalancı yüzgeçler” adı verilen, eşit parçalı ya da yuvarlak kuyruk yüzgeçlerine “homoserk kuyruk yüzgeçleri”, omurlar hiçbir kıvrılma yapmadan kuyruk yüzgeci ucuna kadar uzananlara “difiserk yüzgeçler”, parçaları birbirinden farklı büyüklükte olanlaraysa “heteroserk yüzgeçler” denir.

Yüzgeçler, çoğunlukla ince bir zar ile bu zarın dik ve gergin durmasını sağlayan ışınlardan oluşur. Tek bir parçadan oluşan sert ve sivri ışınlar “diken ışın”, yumuşak olanlar “yumuşak ışın” diye adlandırılır.

Balıkların pulları renksizdir; bir balığın rengi, pulların altındaki yapıya sıkı sıkıya ya da büyük ölçüde bağlıdır. Bütün balıklar pullu değildir ya da pullar gözle görülemeyecek kadar küçük olabilir. Ayrıca pullar bedenin yalnızca bir bölümünde ve birbirinin üstüne kiremit düzeninde binmiş (ya da mozaik döşenişi düzeninde sıralamış) olarak bulunabilir.

Balıkların pulları yapı bakımından dört çeşittir. Köpek balıklarında ve vatoz balıklarında bulunan, “deri dişçiği” de denen plakoit pulların biçimi dişe benzer. Gerçekten de, biçimsel değişiklik geçiren ve irileşen pullar köpek balıklarının dişlerini oluşturmuştur.