Yozgatın Arabaşı Yemeği

Kasım 22, 2011 3 Comments »

yozgat arabasi Yozgatın Arabaşı YemeğiYOZGAT’IN ARABAŞI YEMEĞİ (Ahmet ASLAN )

YOZGATLILAR ARABAŞI YEMEĞİNE SAHİP ÇIKIYOR

Arabaşı, belli miktarlarda kullanılan un, tuz, su, yağ, salça, pişirilmiş ve “didilmiş” tavuk eti, karabiber, kırmızı biber ve limon suyu kullanılarak yapılan bir yemek çeşididir. Arabaşı yemeği geçmişten günümüze Anadolu’da başta Yozgat olmak üzere kimi yörelerde görülmektedir.

Arabaşı yemeği, ismine bakıldığı taktirde genelde telaffuzda ortaya çıkan şekliyle Araplar’a özgü bir yemek türü gibi algılanabilmektedir. Ancak bu yemeğin şimdiye kadar Araplarla herhangi bir ilişkisi tespit edilememiştir. Arap yemek kültüründe bu türden bir yemeğe rastlanılmamaktadır. Araplar böyle bir yemeği bilmemektedir. Arabaşı kelimesinin aslında “Ara Aşı” veya “Ara Başı” olduğu yönünde rivayetler bulunmaktadır. Bu yönüyle kelime kuşaktan kuşağa aktarılırken “Arabaşı” şekline dönüştüğü düşünülmektedir.

Arabaşı yemeği, ağırlıklı olarak Yozgat merkez, Sorgun, Sarıkaya, Yerköy gibi merkeze yakın ilçeler ve bunlara bağlı köylerde yaygın olarak görülmektedir. Kısmen daha kuzeyde kalan Çekerek, Aydıncık, Kadışehri gibi kazalarda da arabaşı bilinmekle birlikte Yozgat merkezi ve civarı kadar yaygın bir yemek çeşidi değildir.

Arabaşı yemeği çorba ve hamur olmak üzere iki kısmından oluşmaktadır. Arabaşı hamuru için bir kapta su kaynatılır ve bu suyun içine daha önceden başka bir kapta hazırlanan ezilmiş un, tuz ve su karışımı yavaş yavaş ilave edilir. Bu esnada başka bir kişi tarafından topak topak olmaması için bir oklava yardımıyla hamur karıştırılır. Hamur belli bir süre pişirildikten sonra kıvamını alıp almadığını anlamak için, oklava, kaptan biraz çıkartılır ve eğer sakız gibi sünerse, bu hamur kıvamını bulmuş demektir. Daha sonra bu hamur hafif ıslatılmış büyükçe bir siniye dökülür ve sininin her yerine eşit şekilde dağılması sağlanır. Tepsiye dökülen bu hamurun ne ince ne de kalın olması gerekir. 6-7 mm kalınlığında olan hamur ideal olarak kabul edilmektedir. Bu sıcak hamurun, tepsilere döküldükten sonra soğutulması için en güzel ve otantik soğutma işlemlerinden birisi de hamurun kar üzerinde soğutul-masıdır. Çorbanın hazırlanışı ise şöyle: Bir miktar un, yağla karıştırılarak bir kapta pişirilir. Daha sonra salça, tavuk eti, tavuk suyu sıcak olarak eklenir ve kaynatılır. Daha sonra limon ve baharat çorbaya eklenir ve hamur tepsisinin ortasında açılan bir bölüme kalaylanmış bakır bir kap içinde konulur. Arabaşı hamurunun kesimi de ayrı bir önem taşımaktadır. Devamlı suya batırılan bir bıçak yardımıyla eşkenar dörtgen şeklinde kesilmektedir. Eski dönemlerde bu yemek yenilirken tahta kaşık kullanılmaktaymış. Fakat günümüzde daha çok metal kaşık kullanılmaktadır. Bu yemeğin püf noktası, kaşığa alınan bir parça hamurun çorbaya batırılıp çiğnenmeden yutulmasıdır. Bu yemekle ilk karşılaşanlar genelde yemeğin hamurunu görünce biraz çekinmektedir. Fakat daha sonra yemeğin tadına varınca durumun göründüğü gibi olmadığı anlaşılır. Çünkü bu yemekten ne kadar çok yeseniz de midenizde herhangi bir rahatsızlık hissetmezsiniz. Arabaşı yemeğinin özellikle çorbası çok beğenilmektedir.

Eski dönemlerde arabaşı çorbasının yapımında av hayvanları kullanılmak-taymış. Bu yemek yapılacağı zaman ava çıkılıp keklik, bıldırcın, tavşan avlanırmış. Ancak şehirleşme sonucunda bu av hayvanlarının yerini zamanla tavuk eti almıştır. Özellikle yılbaşı gecelerinde arabaşı çorbasının hazırlanmasında hindi etinin kullanıldığı da görülmektedir. Arabaşı yemeğinin en büyük özelliklerinden birisi de bu yemeğin kış günlerinde yapılmasıdır.

Arabaşı yemeği Yozgat ve civarında her öğünde yenen bir yemek değildir. Bölge halkı bu yemeği genellikle akşam yemeğini takip eden bir-iki saat içinde yemektedir. Arabaşı, Yozgat kültüründe üst sıralarda yer alan bir yemek çeşididir. Eski dönemlerde köye hatırlı bir misafir geldiği zaman hemen arabaşı hazırlanır ve ikram edilirdi. Köylere gelen jandarma devleti temsil ettiği için onlara da hemen arabaşı hazırlanırdı. Kış mevsiminde uzaktan konuklar davet edilince onlar için de bu yemek vazgeçilmez yemekler arasındaydı. Kırsal kesimlerde hanımlar ayrı bir tepsiden, erkekler ayrı bir tepsiden arabaşı yemektedirler. Arabaşı yenilirken insanlar birlik ve beraberlik içinde olurlar. Arabaşı yemeği etrafında toplanan kişiler birbirlerine anılarını anlatarak dostluklarını daha da pekiştirmektedir. İnsanlar bu eğlenceli ve sıcak ortamda birbirlerine daha sıkı bir şekilde bağlanırlar.

Arabaşı yemeğinin yukarıda bahsedildiği şekliyle sosyal bir yönü de bulunmaktadır. Bunun günümüzde en güzel örneklerini birçok il ve ilçemizde kurulmuş olan Yozgatlılara ait derneklerin düzenlemiş olduğu organizasyonlarda görmekteyiz. Bu derneklerin kuruluş amacı çeşitli sebeplerle doğdukları yerlerden gurbete gelen insanların memleketlerine olan hasretlerini gidermek, birlik ve beraberlik içinde olmaktır. Bu konuda Ankara’nın Mamak ilçesinde bulunan Yozgatlılar Derneği başkanı Ekrem Kızılkaya da aynı şekilde düşünmektedir. Derneklerine kayıtlı binden fazla üye bulunmaktadır. Mamak Yozgatlılar Derneği yönetimi her sene kış aylarında “Arabaşı Gecesi” düzenlemektedir. Ekrem Kızılkaya düzenlenen bu gecede Yozgat’a özgü yemeklerin başında gelen, kendine has özellikleri bulunan arabaşı yemeği ile hemşehrilerinin birlik ve beraberliğinin daha da güçlendiğini düşünmektedir. Gecede özellikle yeni neslin bu yemek kültürüyle tanışması sağlanıyor. Bunun yanında insanların birbirini daha yakından tanıması ve gurbet elde yalnız olmadıklarını hissetmeleri amaçlanıyor.

Ankara’da Yozgatlılara ait 100’ün üzerinde dernek faaliyet göstermektedir. Bu hemşehri derneklerinin içinde yoğun şekilde faaliyet gösterenlerden birisi de Sincan Yozgatlılar Derneği’dir. İbrahim Tuncer’in başkanlığını yürüttüğü bu derneğin 1300 civarında kayıtlı üyesi bulunmaktadır. İbrahim Tuncer üyelerinin arasındaki birlik ve beraberliği daha da güçlendirmek amacıyla her yıl 24 Ocak tarihinde ” Arabaşı Gecesi” düzenlemektedir. İbrahim Bey arabaşı yemeğinin özellikle kışın yenilmesi gerektiğini belirtip bunu şu örnek sözle açıklıyor : “Kaz kar yemeyince, kaz yenmez!”. İbrahim Bey düzenlenen bu gecede Sincan’da bulunan Yozgatlıların arasındaki muhabbetin daha da arttığı inancındadır. Düzenlenen bu geceye Yozgatlı olan Adalet Bakanı Cemil Çiçek başta olmak üzere bir çok milletvekili ve bürokrat katılmıştır. Gecede tam 130 tepsi arabaşı tüketilmiştir. Sincan’da çıkan yerel gazetelerden Gimsa Haber’de arabaşı gecesi haber olarak yer almıştır. Bununla birlikte Yozgat’ın yerel gazetelerinden Son Haber’de de bu haber yer almıştır.

Kocaeli’nde faaliyet gösteren Yozgat Kültür ve Dayanışma Derneğinin düzenlediği “Arabaşı Gecesi”nde ise Yozgat’a ait kültür değerleri konuşulmuştur. Derneğin Körfez şubesince düzenlenen geceye Kocaeli genelinde ikamet eden Yozgatlılar katılmıştır. Derneğin genel sekreteri Cemal Açıkgöz, Yozgat’ın en önemli üç ünlüsünden birinin arabaşı yemeği olduğunu söylemiştir.

Sakarya’da 21 Haziran 2002 tarihinde, Sakarya’nın düşman işgalinden kurtuluşu şenlikleriyle aynı tarihte kurulan ve kuruluşundan bu güne Sakarya’da yaşayan 250 Yozgatlıyı bünyesinde toplayan, sosyal ve kültürel faaliyetlerdeki yoğun çalışmalarıyla, Sakarya’daki Yozgatlılar arasında dayanışma ve yardımlaşmanın yanı sıra, Sakaryalı Yozgatlıların birlik, beraberlik ve kaynaşma örnekleri sergileyen Yozgatlılar Kültür Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği, şehir merkezindeki dernek lokalinde Ocak ayı boyunca Arabaşı ziyafetlerine devam etmiştir. Arabaşı ziyafetlerine Sakarya İl Kültür Müdürlüğü Türk Halk Müziği Korosu da Türküleriyle sazlı-sözlü sohbetleriyle renk katmıştır.

Türkiye içindeki derneklerin dışında özellikle Almanya, Fransa, Hollanda gibi ülkelerde yaşayan Yozgatlılar da özel gecelerde toplanarak arabaşı yemeği yemektedirler.

Yozgat’ta arabaşı yemeği yenilirken dikkat edilmesi gereken bazı unsurlarla karşılaşmaktayız. Örneğin yemek esnasında kaşıktaki hamurun çorbaya düşürülme-mesi gerekmektedir. Eğer bir kişi hamuru kaşıktan çorbaya düşünürse bir dahaki arabaşı ziyafetini kendisi vermek zorunda kalır. Arabaşı çorbası devamlı sıcak bol ekşili ve bol acılı olmalıdır. Kaselerdeki çorbalar soğudukça devamlı sıcak çorba takviyesi yapılmaktadır. Yemek hemen bitirilmez ve biraz uzun sürer. Özellikle arabaşı tiryakileri çorbanın bol acılı ve bol ekşili olmasına çok dikkat ederler. Arabaşı tiryakileri kaşığa dizdikleri 5-6 arabaşı dilimini bir anda yutabilirler. Bu kişiler 5-6 arabaşı dilimini yuttukları zaman midelerinden değişik bir ses çıkartırlar. Arabaşı tiryakileri arasında bu sesi çıkartmak bir maharet olarak görülmektedir. Yozgat’ta faaliyet gösteren yerel televizyonlarda arabaşı yutma yarışmalarının düzenlendiği görülmüştür. Bu yarışmalara katılan arabaşı yutucuları bu konudaki bütün maharetlerini gösterirler.

Arabaşı çorbasının besin değeri yüksektir. Bazı çocuk gelişimi uzmanları arabaşı çorbasının çocukların gelişim dönemlerinde çok faydalı olduğunu söylemektedirler. Bunun yanında bu çorbanın bol ekşili ve acılı olması sebebiyle insanları, soğuk kış gecelerinde sıcak tuttuğuna da inanılır.

Arabaşı yemeği Yozgatlıların hayatındaki önemini geçmişten günümüze halen devam ettirmektedir. Yozgatlı olmayan bir bayanla evlenen erkekler hanımlarının arabaşı yemeğini yapmasını bilmediklerinden yakındıklarını çeşitli vesilelerle dile getirmektedirler. Bu bağlamda yaşça büyük olan arabaşı tiryakileri gençlere evlenecekleri zaman mutlaka arabaşı yapmayı bilen kızları tercih etmelerini salık verdikleri bilinmektedir.

Bir anlatıya göre, eskiden hocalar akşamları bir evde toplanıp yemek yerlermiş. Bir gün buluştukları evde arabaşı yemeği ile tanışmışlardır. Bu yemeği çok sevmişler ve hemen bitirmişlerdir. Sonraki akşamlarda davet edildikleri evlere gitmeden önce yemekte arabaşı olup olmadığını sormuşlardır. (Özbaş, 1966 s. 4265) Bunun yanında şair Sakıp Ulusoy “Unutamıyorum” adlı aşık tarzı şiirinde köyüne olan özlemini dile getirirken, arabaşı yemeğinden de bahsetmektedir :

Arabaşı yemeği özellikle kış günlerinde Yozgat’ta bulunan bazı lokantaların yemek listelerinde yerini almaktadır. Vatandaşlar canları istediği zaman bu lokantalarda arabaşı yiyebilmektedirler. Bu bakımdan arabaşı yemeği Yozgatlıların ticari hayatında da yerini almıştır.

Sonuç olarak; arabaşı yemeği başta Yozgat olmak üzere Türkiye’nin çeşitli yörelerinde yapılmaktadır. Türk yemek kültüründe önemli bir yere sahip olan bu yemeğe gerçek anlamda sahip çıkan iller arasında Yozgat’ı ilk sırada gösterebiliriz. Bütün bu nedenlerden ötürü arabaşı yemeği Yozgat’ın bir imgesi haline gelmiştir.

Kaynak: Gazi Üniversitesi- Türk Halkbilimi Topluluğu Yayını ( Kentler ve İmgeler Kitabı) M.Öcal Oğuz, Tuba Saltık Özkan tarafından hazırlanmıştır. Kültürel Bellek’te yayınlanması için gerekli izin alınmıştır. Kaynak gösterilerek bile başka sitelerde kullanılması yasaktır.

Benzer Yazılar

3 Comments

  1. esra 18 Mart 2012 at 02:57 - Reply

    Arabasi yemegi Konya’da da yapilan bir yemek aslinda yemek demek ne kadar dogru bilemiyorum. Arabasi basli basina bir kulturdur :)
    Bu kulturu Amerikada da devam ettiriyorum her ne kadar av eti olmasa da tavuk etiyle de gayet guzel oluyor:)
    Ayrica site cok guzel belirtmeden gecmek istemedim. Emegine saglik arkadasim.

  2. Mehmet Emin Koç 19 Ocak 2014 at 19:14 - Reply

    Kocaeli sınırları içinde yiyebileceğimiz bir yer var mı arabaşı
    yemeğini.Yardımcı olabilir misiniz ?

    Teşekkürler kolay gelsin.

  3. Mehmet Emin Koç 19 Ocak 2014 at 19:15 - Reply

    Arabaşı yemeğini Kocaeli sınırları içinde yiyebileceğimiz bir yer var mı?

Lütfen Yorumlarınızı Eksik Etmeyin

Yorumlarınızı Türkçe kurallarına uygun olarak yazın.En az bir cümle oluşturacak şekilde yorum yapın ! Aksi takdirde boş yere yorum yapmış olursunuz*

Page optimized by WP Minify WordPress Plugin