Sözlü Edebiyat Dönemi Ürünleri ve Özellikleri

Ağustos 14, 2011 Yorum yok. »

sozlu edebiyat Sözlü Edebiyat Dönemi Ürünleri ve Özellikleriİslamiyet Öncesi Türk Edebiyat Sözlü ve Yazılık Edebiyat olmak üzere ikiye ayrılır. Sözlü Edebiyat Dönemi ürünleri ve özellikleri hakkında bilgiler

A) SÖZLÜ EDEBİYAT DÖNEMİ:

M.S.VIII. yüzyıla gelinceye kadar Türklerin henüz yazıyı kullanmadıkları dönemdeki edebiyattır. Bu dönem edebiyatı, sözlü olarak üretilmiş ve kulaktan kulağa yayılarak varlığını sürdürmüştür. Bu dönemde edebiyatımızı Şamanizm, Maniheizm, Budizm gibi dinler etkilemiştir.

Genel özellikleri:

  • Bu dönem edebiyatı müzik eşliğinde (“kopuz” adı verilen sazla) dile getirilmiştir.
  • Ölçü, ulusal ölçümüz olan “hece” ölçüsüdür.
  • Nazım birimi “dörtlük”tür.
  • Dönemine göre arı bir dili vardır.
  • Dizelere genel olarak yarım uyak hakimdir.
  • Daha çok doğa, aşk ve ölüm konuları işlenmiştir.
  • Bu döneme yönelik elimizdeki en önemli ve eski kaynak Kaşgarlı Mahmut’un “Divan-ı Lügat-it Türk” adlı eseridir.

Dönemin ürünleri:

  • KOŞUK: “Sığır” denilen sürek avları sırasında söylenen şiirlerdir. Konusu daha çok doğa, aşk, savaş ve yiğitliktir. Bu tür daha sonra Halk edebiyatında “Koşma” adıyla anılmıştır.
  • SAV: Dönemin özlü sözleridir. Bugünkü atasözlerinin ilk biçimi niteliğindedir.
  • SAGU: “Yuğ” adı verilen ölüm törenlerinde, ölen kişilerin erdemlerini ve duyulan acıları dile getiren şiirlerdir.
  • DESTAN: Toplumu derinden etkileyen olaylar sonunda halk arasında kendiliğinden oluşan uzun nazım türüdür.

DESTANLARIN ÖZELLİKLERİ

  • Toplumun ortak görüşlerini yansıtması
  • Olağanüstü özellikler taşıması
  • Kişilerinin seçkin olması (Kral, Han, Hakan…vb.)
  • Milli dilde söylenmiş olması
  • Milli nazım ölçüsüyle söylenmiş olması
  • Oldukça uzun olması
  • Konuları bakımından savaş, deprem, yangın, mizah, ünlü kişilerin yaşamları şeklinde sıralanabilmesi

TÜRK DESTANLARI

Destanlarımız yazıya geçirilmedikleri için bugün bunların ancak konularını bilmekteyiz. Bunları da İran, Çin ve Arap kaynaklarından öğreniyoruz.

A) SAKA DEVRİ DESTANLARI

  • 1) Alp Er Tunga Destanı: Türk-İran savaşlarında Alp Er Tunga’nın yiğitliklerini ve bu savaşları anlatır.
  • 2) Şu Destanı: İskender’le Türkler arasındaki savaşı ve Türk hakanı Şu’nun kahramanlıklarını anlatır

B) HUN DEVRİ DESTANI

  • Oğuz Destanı, Hun hükümdarı Mete’yi ve onun yaşamını anlatır.

C) GÖKTÜRK DEVRİ DESTANLARI

  • Bozkurt Destanı: Göktürklerin dişi bir kurttan türeyişini anlatır.
  • Ergenekon Destanı: Bir savaşta yenilen ve Ergenekon’a açılan Türklerin orada bir demir dağı eritip intikamlarını almalarını anlatır.

D) UYGUR DEVRİ DESTANLARI

  • Türeyiş Destanı: Uygurların bir erkek kurttan türeyişi anlatılır.
  • Göç Destanı: Uygur Türkleri’nin anayurtlarından göçünü anlatır.

NOT: Destanlar oluşumları bakımından iki grupta incelenebilir.

a) Doğal Destanlar: Halk arasında ortaya çıkan anon,im ürünlerdir. Bunlar genellikle daha sonra bir şair tarafından derlenip düzenlenmiştir. Bu türe örnek olarak şu destanları sıralayabiliriz.

  • İliada, Odysseia -Yunanlıların (Homeros)
  • Kalevala- Finlilerin
  • Nibelungen- Almanların
  • Ramayana, Mahabarata- Hintlilerin
  • Cid -İspanyolların
  • Chanson de Roland -Fransızların
  • Gılgamış -Sümerlerin

b) Yapma (Suni) Destanlar: Bir olayın doğal destana benzetilerek bir şairce destanlaştırılmasıdır. Yapma destan örneği olarak şunları sıralayabiliriz:

  • Virgilius Aeneit
  • Dante İlahi Komedi
  • Tasso Kurtarılmış Kudüs
  • Milton Kaybolmuş (Kaybedilmiş) Cennet
  • Firdevsi Şehnâme

 

Benzer Yazılar

Lütfen Yorumlarınızı Eksik Etmeyin

Yorumlarınızı Türkçe kurallarına uygun olarak yazın.En az bir cümle oluşturacak şekilde yorum yapın ! Aksi takdirde boş yere yorum yapmış olursunuz*

Page optimized by WP Minify WordPress Plugin