Sohbet( Söyleşi) Nedir, Sohbet’in Özellikleri

Aralık 5, 2012 Yorum yok. »

sohbet Sohbet( Söyleşi) Nedir, Sohbetin ÖzellikleriSohbet( Söyleşi) Nedir, Sohbet’in Özellikleri Nelerdir…

1. Sohbet kelimesinin ?TDK Türkçe Sözlük?teki ilk anlamı şudur: Dostça, arkadaşça konuşarak hoş vakit geçirme, söyleşi, yârenlik, hasbihâl. Bir metin türü olarak kabul edilen sohbet (söyleşi), kelimenin bu ilk anlamıyla yakından ilişkilidir: Sohbet, yazarın duygu ve düşüncelerini, bir arkadaşıyla konuşur, onunla sohbet eder gibi anlattığı metin türüdür.

2. Sohbet metinlerinde, dostlar ve arkadaşlar arasındaki gerçek sohbetlerde ele alınabilecek her tür konu işlenebilir. Bu yönüyle sohbet, gündelik olaylardan politikaya, değer yargılarından sanat ve edebiyat gelişmelerine kadar birçok konunun ele alınabildiği bir metin türüdür.

3. Bu metin türündeki anlatım, gerçek sohbetlerdeki gibidir. Gerçek sohbetlerdeki anlatımın en belirgin özelliği ise samimiyettir, sıcaklıktır, rahatlıktır. Bir metin türü olan sohbeti gerçek sohbetten ayıran tek fark, muhatabın gerçek bir kişi olarak yazarın karşısında bulunmamasıdır. Yazar, gerçek anlamda karşısında bir kişi olmamasına rağmen, o kişi varmış gibi bir tutum takınır. Sohbet, bu yönüyle özel mektuba benzer. Yakın bir dosta yazılan bir mektupta, yazarın, muhatabına içtenliğini ifade eden kelime ve cümleler kullanması, ona yakınlık anlatan hitaplarla seslenmesi, sorular sorup ondan bu sorulara cevaplar beklemesi gibi sohbet yazarı da okuyucusuna, içtenliğini ifade eden hitap sözleriyle yönelir ve ona sorular sorar. Nitekim Nurullah Ataç, yazdığı sohbet metinlerini, sohbetle mektup arasındaki anlatım benzerliğinden ötürü şekil bakımından da birer özel mektup gibi düşünmüş ve bu türde yazdığı metinlerin bir bölümünü ?Okuruma Mektuplar? isimli kitabında toplamıştır.

Sohbet metinlerinde karşımıza çıkan bu içten anlatımın benzerine bazı radyo ve televizyon programlarında da rastlarız. Bu anlamda sohbet yazarını, televizyonlarda ve radyolarda tek kişinin ba-şarımına (performansına) dayalı program yapan sunuculara benzetebiliriz. Söz gelimi bir radyo programının sunucusu, dinleyicilerini gerçekten stüdyosuna konuk etmese de onlara stüdyosundaymış gibi hitap eder, onlarla çeşitli konular hakkındaki görüşlerini paylaşır, onlara sorular sorar. Bir anlamda mikrofonu aracılığıyla milyonlarca kişiyle aynı anda sohbet ediyormuş havası uyandırır. işte bir metin türü olan sohbet de bunun gibidir. Yazar, okuyucuyla sohbet eder gibi bir tutum takınır, onlarla içten bir iletişim kurmaya çalışır. Radyo ve televizyonlarda tek kişinin başarımına dayalı edebiyat, sanat, kültür, tarih vb. programları da bu bağlamda ele alınabilir. Hatta denilebilir ki sohbet türündeki metinler bu tür edebiyat, sanat, kültür, tarih programlarının yazıya aktarılmış şekilleridir. Sözlü anlatımla oluşturulan bu tür programların metinleri, yazıya aktarıldığında bir sohbet metnine dönüşür. Nitekim bu türün en önemli temsilcisi sayılan Şevket Rado, ?Eşref Saat? isimli kitabında topladığı sohbet metinlerini, istanbul Radyosu?nda yaptığı programların sözlü anlatılarını yazıya aktararak oluşturmuştur.

4. Sohbette düşünceler derinleştirilmeden ifade edilir, bunların mutlak doğru olduğu iddiasında bulunulmaz. Hele hele bunların bilimsel gerekçelere dayandırılarak kanıtlanması yoluna asla başvurulmaz. Konular, dostça bir yaklaşımla ?Ben böyle düşünüyorum, böyle düşünmekte haksız mıyım, bu konuda sen ne dersin?? atmosferi içinde ele alınır. Dostça, arkadaşça konuşarak hoş vakit geçirme anlamına gelen gerçek sohbetlerdeki gibi hoşça vakit geçirme, bazı duygu ve düşünceleri paylaşma amacı ön plana çıkar bu tür metinlerde. Bazı sohbet metinlerinde gerçek sohbetlerde olduğu gibi ikna etme amacı da güdülebilir. Ama bu ikna etme, bilimsel gerekçe ve gerçeklerden yola çıkılarak değil, tecrübelerden, kişisel bakış açısından, esprili söyleyişlerden ve öznel değer yargılarından hareketle yapılır.

5. Sohbet metinleri, öğretici metin türleri içinde sınıflandırılır. Bu tür metinlerde öğreticilik, bir bilginin doğrudan değil, çoğu kez dolaylı yollarla aktarılması şeklinde gerçekleşir. Yani sohbette bir makalede olduğu gibi aktarılmaz bilgiler. insan bir arkadaşıyla sohbet ederken nasıl bir şeyleri öğreniyorsa sohbet yazılarında da o samimi hava içinde öğrenir bazı şeyleri.

6. Sohbette içten, akıcı, sürükleyici, yalın bir anlatım kullanılır. Gerçek bir sohbet izlenimi uyandırmak için hitap sözlerine, devrik cümlelere, konuşma dilindeki kelime ve deyimlere sıkça yer verilir. Ünlem cümleleriyle sözde soru cümleleri sıkça kullanılır. Herkesin bildiği fıkralardan, atasözle-rinden ve nükteli söyleyişlerden yararlanılır.

7. Sohbet metinlerinde dilin hangi işlevde kullanıldığı, yazarın konuyu ele alma biçimine bağlı olarak değişir. Yazar, bilgilendirme amacıyla nesnel bilgiler verdiği bölümlerde, dili, göndergesel işlevde; konuyla ilgili duygu ve heyecanlarını dile getirdiği bölümlerde heyecana bağlı işlevde; okuyucuda tepki ve davranış değişikliği yaratmayı amaçladığı bölümlerde alıcıyı harekete geçirme işlevinde kullanır.

8. Sohbet metinlerinde daha çok söyleşmeye bağlı anlatım ile açıklayıcı anlatım kullanılır. Bazı yazarlar, sohbet metinlerinin bazı bölümlerinde mizahi anlatımla öyküleyici anlatımdan da yararlanır. Hatta bazı yazarlar, bilimsellik kaygısıyla değil de dostça bir yaklaşımla ikna amacı güttükleri bölümlerde kanıtlayıcı anlatımdan da yararlanabilirler.

9. Sohbet, işlev ve içerik bakımından gazete çevresinde gelişen metin türlerinden en çok fıkra ve denemeyle benzerlik gösterir. Özellikle de fıkrayla sohbet arasındaki benzerlikten yola çıkarak ?Okuyucuyla sohbet ediliyormuş havası taşıyan fıkralara sohbet denir.? demek yanlış olmaz.

10. Ahmet Rasim, Suut Kemal Yetkin, Nurullah Ataç ve Şevket Rado sohbet türünde metinler kaleme almışlardır. Sohbet, günümüzde de bazı gazete yazarları tarafından kullanılan bir metin türüdür.

Kaynak: Esen Yayınları, 11. Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı

Benzer Yazılar

Lütfen Yorumlarınızı Eksik Etmeyin

Yorumlarınızı Türkçe kurallarına uygun olarak yazın.En az bir cümle oluşturacak şekilde yorum yapın ! Aksi takdirde boş yere yorum yapmış olursunuz*

Page optimized by WP Minify WordPress Plugin