Nasreddin Hocanın Doğum Yeri ve Yılı

Nisan 25, 2011 1 Yorum »

Nasreddin Hoca Nerde, Kaç Yılında Doğmuştur.

Nasreddin Hoca, H.605, M. 1208 yılında Eskişehir’in Sivrihisar ilçesine bağlı Hortu köyünde (Bu köyün adı sonradan Nasreddin Hoca köyü olarak değiştirilmiştir.) doğmuştur. Doğduğu yer ve yıl hakkındaki bilginin kaynağı ise Sivrihisar’da bir dönem müftülük yapan Hasan Efendinin kendi ifadesiyle “resmi belgelerin kaydedildiği büyük defterden aktararak yazdığı Mecmuâ-î Maârif isimli eseridir. Nasreddin Hoca konusunda ilk ilmi çalışma kabul edilen M. Fuat Köprülü, bu bilgiyi esas kabul ederek Hoca’nın doğum yeri ve yılım bu şekilde açıklamış bu bilgi araştırmacıların çoğu tarafından da kabul görmüştür.

Hoca’nın doğduğu yerle ilgili ortada başka görüşler de yok değildir. Bunlardan en çok öne çıkanı doğal olarak Akşehir’dir. İ. Hakkı Konyalı, Köprülü’nün aksine Hoca’nın Akşehirli olduğunu savunur. Bir hemşehrisine yazdığı bir mektupta ” Nasreddin Hoca, AkşehirHdir. Onun vakfiyesinin münderecatım kitabımda neşrettim. Akşehir’de zaviyesi var, zengin gelirli medresesi var, türbesi vardır… Hoca Akşehirli’dir.” demektedir.55 Ona göre Selçuklu Devrine ait resmi belgeler ve vakıf kayıt defterleri günümüze kadar gelemediği için Mecmuâ-i Maârif adlı eserdeki bilgiye itibar edilemez.Yine Konyalı, Mecmua-i Maarif yazarı Hasan Efendi’den daha evvel gelip geçenler, Nasreddin Hoca’mn Akşehirli olduğunda hemen ittifak etmiş gibidirler.” demekte ise de o da Hasan Efendi gibi bir belge göstermeden bu görüşünü belirtmektedir.

Bir başka görüş ise “Nasreddin Hoca’nın bugün var olan ve bilinen Sivrihisar’dan değil Akşehir’in aynı adı taşıyan başka bir köyünden olduğu” şeklindedir. Bu iddia ise bizzat î. Hakkı Konyalı tarafından “Ne Selçuklular ve Beylikler ve ne de Osmanlılar devrinde Akşehir’in bu adı taşıyan bir köyü olmadığı” şeklindeki ifadeyle çürütülmektedir.Ona göre Akşehir’in eskiden “Sivrihisar” değil de “Sivrice Höyüğü” adında bir köy vardı. Ama Kanuni zamanında bu köyün halkı “Karabulut” köyüne yerleşince Sivrice Höyüğü, adım oradaki bir tepeye bırakarak tamamen kaybolmuştur. İşte kimileri de bu köyün Hoca’nın doğum yeri olduğunu söylerler.

Konyalı, bu konuda son söz olarak şunları belirtir: “Sivrihisar, Akşehir’e yakındır. Nasreddin Hoca fıkralarında Konya ve Akşehir gibi Sivrihisar’ın da adı çok geçer. Hoca’mn Sivrihisar’da bir vazife ve memuriyetle bulunmuş olması, hatta orada doğup, büyüyüp de Akşehir’de yerleşmiş yahut burada bir vazife kabul etmiş olması da mümkündür. Güvenilir yazılı veya kazılı bir vesika elimize geçene kadar bu hususta kesin bir şey söylemek mümkün değildir.”

Hoca’nın hayat hikâyesine ilişkin farklı yaklaşımlar da vardır. Hoca Nasreddin, gerçekte Ahi Evren’dir. Ahi Evren’e günümüzde, Kırşehir sahip çıktığına göre, N. Hoca da ‘Knşehir’lidir. Yazar Halit Erkiletüoğlu’nun Nasreddin Hoca’mn mezar taşının Kayseri’de olduğunu söylediği yazısından soma Hoca’mn Kayserili olup olamayacağı da tartışma konusu olmuştur. Bu iddia Erkiteloğlu’ndan önce de Kayseri müze müdürlerinden Naci Kum tarafından ileri sürülmüş, adı geçen kişi Kayseri müzesinde Nasreddin Hoca’nın mezar taşının olduğu söylemiş fakat daha soma bu yanlışlığın mezar taşındaki yazının yanlış okunmasından ileri geldiği anlaşılmıştır.

Yine Nasreddin Hoca’mn bir isim karışıldığından dolayı Kastamonu beyi ile karıştırılarak Kastamonulu olduğunu, orada doğduğunu ve bir baskın sırasında öldürüldüğünü düşünenler de olmuştur.61 Bu konuda son iddia ise Hoca’nın Karadenizli olduğu ve ünlü fıkra kahramanı Temel’le akraba bile olabileceği iddiasıdır.

Bugün için daha çok M. Fuat Köprülü’nün yaklaşımı benimsenmiş durumdadır. Dolayısıyla Hoca’nın doğum yeri olarak Hortu Köyü kabul edilmektedir. Hoca’yla ilgili kitapların hemen hepsinde yer alan bilgi bu şekildedir. Pertev Naili Boratav, Şükrü Kurgan, M. Sabri Koz, Mehmet Önder.. .gibi pek çok araştırmacı bu görüşü benimsemektedirler.

Bilim adamları bu konuda tartışadursun Nasreddin Hoca’nın fıkralarda her iki yerin de ismi geçer. “Yazma Letâif mecmualarında Hoca’mn bir müddet Sivrihisar’da ikamet ettiğini, Akşehir-Sivrihisar arasında seyahat etiğini gösteren hikâyeler vardır. Hortu köyünde Hoca’ya atfedilen bir ev harabesi63 ile O’nun sülalesinden olduklarım söyleyen kimselerin bulunduğunu biliyoruz.”

Hoca’nın biyografisine ilişkin bilgiler verilirken bu hususun da dikkate alınması gerekir. Fıkralarda mekân çoğunlukla Akşehir’dir. Bu Hoca’mn hayatımn büyük bir bölümünü burada geçirdiği şeklindeki bilgiyle uyumludur. Sivrihisar’dan ise kimi zaman memleketi olarak söz edilir. Bazen de Hoca Sivrihisar’a gider gelir. Burada kızının yahut başka akrabalarının olması muhtemel olduğuna göre bu durumu da doğru kabul etmek gerekir. Yine Saltuk-nâme’de Hoca ile San Saltuk konuşmasında mekân hem Akşehir hem Sivrihisar’dır.

Burada Sivrihisar-Akşehir meselesiyle ilgili olan tartışmada Server İskit’in aktardığı şu bilgi de dikkate değer niteliktedir. Yazar konuyla ilgili bir makalesinde “Tahir Bey’in Profesör Fuat Köprülü’ye verdiği bir tetkike nazaran; Hoca Nasreddin merhum, zamanın idari teşkilatına göre Akşehir’in Sivrihisar nahiyesine bağlı Hortu köyünde doğmuştur.”65 demektedir. Eğer bu malumat başka kaynaklarca doğrulanabilirse Hoca’nın nereli olduğu konusundaki tartışmalar da sona erecektir.

Sivrihisar müftüsünün kitabında yer alan bilgiye göre Nasreddin Hoca’mn babası aym zamanda Hortu köyünün imamı olan Abdullah Efendi, annesi ise bu köyün yerlilerinden Sıdıka Hatun’dır.

Anadolu ve Dünya Bilgesi Nasreddin Hoca ve Fıkraları Kitabından Alınmıştır.

Benzer Yazılar

1 Yorum

  1. özlem altınöz 25 Mart 2012 at 10:35 - Reply

    güzel

Lütfen Yorumlarınızı Eksik Etmeyin

Yorumlarınızı Türkçe kurallarına uygun olarak yazın.En az bir cümle oluşturacak şekilde yorum yapın ! Aksi takdirde boş yere yorum yapmış olursunuz*

Page optimized by WP Minify WordPress Plugin