Köse Gezdirme

  Ankara, Bâlâ, Büyük Keklicek Köyü’nde derlenen Köze Gezdirme Kutlamaları Hakkında Bilgiler

Derleyen: Özlem Güler

Derleme Yeri ve Tarihi: Ankara / 19 Şubat 2005

Kaynak Kişi 1: Halit Bektaş

Doğum Yeri ve Yılı: Ankara / Bala / Keklicek Köyü 1945

Kaynak Kişi 2: Hava Güler Mesleği: Ev Hanımı

Doğum Yeri ve Yılı: Ankara / Bala / Keklicek Köyü 1943

Ankara’nın Bâlâ İlçesi’ne bağlı Büyük Keklicek, eski adıyla Büyük Bayat Köyü’nde, kış yarısı denilen dönemde yani her yıl şubatın sonlarına doğru Köse Gezdirme Şenliği yapılır. Kaynak kişi Hava Güler’den derlendiği kadarıyla şenlik için yapılan tek ön hazırlık, bir gece önce toplama işinde bulunacakların birbiriyle haberleşmesidir.

Şenlik günü köyün çobanı, “Köse” adını alır. Üzerine kepeneğini giyer; eşeğinin boynuna koyunların boğazına takılan “gıdıl” adı verilen bir büyük zil takar; üzerine bir heybe atar ve eline sopasını alarak evleri dolaşır. Zil, Köse’nin erzak almak için yaklaştığını haber verir. Böylece ev sahipleri Köse gel¬meden un, yağ veya bulguru hazırlamış olurlar. Köse için en makbul yiyecek bulgurdur. Bazı ev sahipleri de köseye yiyecek verdikten sonra, onun arkasına takılıp, ev ev dolaşırlar. Kösenin kapısını çaldığı kişi önce erzak vermemek için uğraşır. Ancak Köse, yiyecek almadan evin önünü terk etmez. Kaynak kişi Halit Bektaş’ın belirttiğine göre, bazı şakacı kadınlar bir şey vermemek için Köse’nin yahut eşeğinin üstüne un serperek, onları kovalarlar. Köse, köyde zengin olarak bilinen kişilerden eğer umduğu kadar erzak alamazsa, kendi tabiriyle ölür; yani o kişinin kapısının önünde yatar.Köse’yi evin önünden kaldırmanın yolu ona para vermektir. Kimi zenginler ise Köse’nin bayılmasına gerek kalmadan, Köse’ye fazlaca para verirler. Köse eğer kendine verilen paradan memnun kalmışsa bunu belirtmek için o kişinin kapısının önünde oynar. Böylece Köse ve arkasındakiler, köydeki eli bol ve yardımsever kimseleri öğrenmiş olurlar. Hava Güler bu konuyla ilgili, “Hiç kimse cimri olarak anılmak istemeyeceğinden, genelde Köse’ye bol miktarda bahşiş verilir.” şeklinde bir çıkarım yapmaktadır.

Daha sonra köyün en uygun yerinde büyük bir ateş yakılır. Toplanan yiyeceklerle bulgur pilavı yapılır. Pilav pişirilirken lezzetli olması için “Fatma anamızın eliyle” denir. Daha sonra, büyük bir tabakla pilav ikram edilir. Yemeğin yenilmesinin ardından köyde adına “sinsin” denilen ateş üzerinden atlanır. Keklicek Köyü’nde bu ateş üzerinden atlamanın hastalıklara iyi geldiğine dair güçlü bir inanç vardır.

Kaynak kişi Halit Bektaş, şenliğin amacıyla ilgili, “Köse Gezdirme, kimi köylülerce çobana para toplamak gibi algılansa da, yaşça daha büyük olanlar bu geleneğin yaklaşmakta olan baharın bereketli geçmesi amacıyla yapıldığını bilir ve bu yüzden şenliğe gereken özeni gösterirler.” demektedir.

Son olarak günümüzde bu şenlik, köy halkının kendine başka uğraşlar bulması ve çoğunluğunun şehre yerleşmesi sebebiyle daha az kutlanır hale gelmiştir.

Kaynak: Türk Halkbilimi Öğrencilerinin Alın Teriyle hazırlanmış “Türkiye’de 2005 Yılında Yaşayan Geleneksel Kutlamalar” adıyla M.Öcal OĞUL, Seval KASIMOĞLU tarafından kitap haline getirilmiştir.