Konşimento Nedir? Nasıl Düzenlenir? Çeşitleri Nelerdir?

- in Nedir
141
0

Konşimento nedir, ne demek? Konşimento nasıl düzenlenir, çeşitleri nelerdir? Konşimentoyu kim düzenler, talimatı nasıldır?

Konşimento: Donatan namına kaptan veya diğer temsilciler tarafından yükletene verilen kıymetli evrak.

Malın teslim alındığını ve varılan limanda yalnız konşimento hamiline teslim edileceğini gösterir. Yükletenin isteği üzerine, tek taraflı olarak donatanca düzenlenir. Donatanın, taşınmak üzere alınan yazılı yükü teslim aldığını ve yolculuk sonunda, konşimentonun içeriğine göre yükü almaya yetkili kişiye teslim etmeyi üstlendiğini gösterir. Nama, hamiline veya emre düzenlenir. Birden çok sayıda olabilir.

Konşimento, deniz taşımacılığının en önemli evrakıdır. Bunun yanında, deniz taşımacılığına bağlı olan kara taşımacılığını da kapsayabilir. Bu takdirde malları taşıyacak olan bütün araçlar için bir konşimento düzenlenir. Buna tek konşimento denilir.

Orta Çağ ‘dan beri, deniz taşımacılığında kullanılmaktadır. İlk kullanılışında yalnız kanıtlama aracı olan konşimento, yük listesinin bir kopyasıydı. Sonraları aynı zamanda donatan olan kaptanın kişisel sorumluluğunu gösteren, teslim alma makbuzu niteliğini aldı. Kaptanın özel veya tüzel kişiliğin temsilcisi olduğu durumlarda, ilk sorumluluk kaptana, ikinci derecede sorumluluk da, donatana aitti. Günümüzde Anglo Amerikan hukukunda ise, kaptanın temsilci olarak imza ettiğinin konşimentoda belirtilmesi halinde, birlikte sorumlu olması kabul edilmiştir.

Türk hukukunda, taşıyan, içeriği başka bile olsa, teslimle, konşimentonun hamili olan, gönderilene karşı borçtan kurtulur. 25 Ağustos 1924 tarihli Brüksel Sözleşmesi’ne ek, 23 Şubat 1968 tarihli sözleşmeye göre, konşimentodaki kaydın yanlış olduğu, malı alan iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Yükletenin malı teslim ederek kazandığı, yükün geri verilmesini isteme hakkı, konşimentoda düzenlenmişse ve konşimentonun verilmesiyle mümkündür. Taşıyan da, yükü ancak konşimento karşılığında teslim edebilir. Malın teslim limanına ulaşması halinde, geri istenebilmesi için konşimento suretlerinden birinin verilmesi yeterlidir. Ancak, yük ana limanda veya yüklenme limanında geri alınmak istenirse konşimentonun emre veya hamiline yazılı olduğu durumlarda bütün konşimento suretlerinin gösterilmesi gereklidir. Konşimento, nama düzenlenmişse, yükleten ve gönderen anlaşarak tamamına veya suretlerine gerek kalmadan, yük geri alınabilir. Kaptan da, bu durumda muhtemel zarara karşı garanti isteyebilir.

Yük taşıyıcı veya temsilcileri tarafın tonun teslimi, ayni hak yönünden, bizzat yükün teslimi sonucunu doğurur. Buna konşimentonun ayni etkisi denilir. Bu yetkinin bazı sınırları vardır, örneğin, konşimentoya bağlı yükü teslim alarak, iyi niyetle kazanmış olan kişilere karşı, konşimentonun ayni etkisi yoktur veya limanda, konşimentonun bir suretini verecek, diğer konşimento sahiplerinden önce yükü teslim almış kişi aleyhine de ayni etkiden söz edilemez.

Konşimento aracılığıyla kazanılan haklar, konşimentonun teslimine temel olan sözleşmeye göre belirlenir. Yük üstündeki mülkiyet hakkının devri ve yük üstündeki rehin hakkının konulması, konşimentonun aynî etkisiyle olur. Yük üstündeki rehin ve hapis hakkı da, konşimento yoluyla kullanılır. Çalınarak, sahibinin izni olmadan elinden çıkan mal için düzenlenen konşimentonun teslimi, yük üzerinde ayni etki yapmaz.
Uygulamada en çok kullanılan emre yazılı konşimentodur. Bir konşimentonun emre yazılı senet haline gelebilmesi için, emre kaydını taşıması gereklidir.

Konşimentonun cirosu hakkında, poliçelerin cirosuna ilişkin hükümler uygulanır. Garanti fonksiyonu yoktur, hakkı aktarma ve hak sahibini gösterme işlevi vardır.

Konşimentoda, şu kayıtlar bulunur:

Taşıyan, yükleten, gönderilen malın ve kaptanın adının bulunduğu, kişilerle ilgili olanlar,
Geminin adını ve milliyetini içeren kayıtlar,
Yükleme, varma limanları ve yükleme tarihini gösteren kayıtlar,
Düzenlendiği yeri, tarihi ve kaç suret olarak düzenlendiğini gösteren kayıtlar.
Yükün çeşidi, miktarı, markaları, durum ve niteliklerini gösteren kayıtlar. Bunlardan bazılarının yer almaması konşimentonun hükümsüz olmasını gerektirmez.

İki çeşit konşimento vardır. Malların yükletilmek üzere alındığı fakat henüz gemiye yükletilmemesi halinde düzenlenen tesellüm konşimentosu, yük gemiye alındıktan sonra düzenlenen yükleme ‘tahmil’ konşimentosu dur.

Büyük Kültür Ansiklopedisi 7 Cilt Sayfa 2742