Jean-Baptiste Lamarck Çalışmaları Hakkında Bilgi

Jean-Baptiste Lamarck Çalışmaları Hakkında Bilgi, Fransız doğa bilimcisi (1744-1828). Biyolojide, sonradan Charles Darwin’e de ilham kaynağı olacak evrimci görüşleriyle tanınmıştır. Ailesi tarafından din adamı olmak üzere yetiştirildi, ama babası ölünce askerlik mesleğine girdi. Sonra askerlikten de ayrılarak doğa tarihi üzerinde çalışmaya başladı. İlk eseri “Fransız Florası” dır (1778). Bir süre sonra Poiret ile birlikte “Botanik Ansiklopedisi ve Bitki Resimleri” adlı eserini yazdı (1783-1817). Bu eseri büyük ilgi gördü.

Botanikçi olduğu halde 1793’te Museum’da Omurgasız Hayvanlar Kürsüsü’ne atandı ve ölünceye kadar da bu görevde kaldı.

Türlerin değişimi konusundaki ilk kapsamlı kuram Lamarck tarafından ileri sürülmüştür. O’na göre türler ayrı ayrı yaratılmayıp birbirinden türemiştir. Bunun da nedeni yaşama koşullarındaki değişikliktir. Yaşama koşullarının değişmesi, yaşayışta değişikliğe yol açar. Yaşayışta değişiklik, davranışlardaki değişikliğe neden olur. Bu değişiklik de vücut biçiminde bir değişiklik oluşturur.

Bir materyalist olan Lamarck’a göre, her varlık kendisini var eden maddesel koşullara göre oluşuyordu. Kuşu oluşturan koşullarla kediyi oluşturan koşullar aynı değildi. Canlının, bu koşullara uyumu ya da etkisi de aynı değildi. İhtiyaçlar yeni organlar türetiyor, ihtiyaç duyulmayan organlar ise köreliyordu. Ortamın zorlamasıyla oluşan özellikler ise kuşaktan kuşağa aktarılıyordu. Örneğin, zürafa önceleri otla beslendiği için normal boyun ve bacak uzunluğuna sahip bir hayvandı. Daha sonra, yaşadığı çevre çölleşince başka bir çevreye geçerek yiyeceğini yüksek ağaçlardan sağlamak zorunda kaldı. Bunun sonucunda da bacakları ve boynu giderek uzadı.

Lamarck, canlının yaşamı boyunca kazanmış olduğu herhangi bir özelliğin gelecek kuşaklara da aktarıldığını savunuyordu. Örneğin, bir demircinin oğlunun kol kasları diğerlerine göre daha iyi gelişirdi. Fakat kalıtım yasalarının ortaya koyulmasıyla ve geliştirilmesiyle birlikte Lamarck’m bu bilim dışı tezi çürütülmüş oldu.
Lamarck, uzun süren hayatı boyunca bütün kazancını bilim çalışmalarına harcadı. Bu yüzden yoksul düştü ve çok sıkıntı çekti. Üç kez evlendi, sekiz çocuğu oldu. Ömrünün sonlarındaysa gözlerini kaybetti. Organik evrim konusunda ilk kapsamlı kuramı ortaya koyan Lamarck, bilimsel çalışmalarına yaşamını adamış olmasına rağmen, kendisinin tezlerinden de yararlanan Darwin kadar ün yapamamıştır.

Kültür ve Tarih Ansiklopedisi 2 Cilt Sayfa 9