İlkel ve Gelişmiş Toplumlarda Halk Oyunlarının Yeri

İlkel insanlarda hayat, düşüncelerle değil devinimlerle başlamıştır. Bu insanların teori ile pratiği birbirinden ayıramadığı ve zihinsel soyutlamanın hayatlarına yeterince girmediğini görmekteyiz. Zaten bu aşamada henüz teoriden de bahsetmek mümkün değildir ve yalnız ilkel tapınma törenleri söz konusudur. ilkel tapınma da henüz pratiktir ama emekten bilinçli olarak ayrılmış bir pratiktir. Bu törenlerde yapılan tapınmaların en önemli bölümü yansılama (öykünme) danslarından oluşurdu. Böylece bugünkü öykünme bize atalarımızdan miras kalmış bir özelliktir diyebiliriz.

İlk insanlar bir işi yapabilme yeteneğini geliştirmek için o işi yapmadan önce temsili olarak ortaya koyup taklit ederlerdi. Böylece nesnel bir işlevi yerine getirmek için öykünme (taklit) doğmuş oluyordu.’
Atalarımız bazen doğayı evcilleştirme, bazen avına karşı bir üstünlük, bazen de totemin doğa üstü güçlerinden yararlanmayı törenlerinde amaçlıyor ve işlerinin bir çoğunu danslarla yerine getiriyorlardı.

İlkel toplumlarda dinsel törenler, bireyleri toplu yaşamaya zorluyor ve koyduğu kurallarla ilişkilerin uyumlu ve dengeli, yaşamın da daha az sorunlu olmasına yardımcı olunmasını sağlıyorlardı.

“Törenlerde oynanan oyun bir görevi üstlenip, bu ödevi yerine getirmektir” inancı, oynanan oyunun bireyleri bağlayıcı nitelikte ve belli amaçlara yönelik olduğu düşüncesini açıklamaktadır. Bu nedenle törenlerde yapılan danslar zamanla belirli kural ve kalıplara bağlanarak yaşatılmış ve daha sonraki kuşaklara taşınmıştır.

İlkel insanlarda yaşamlarını sürdürmek için ihtiyaçlardan doğan bu danslar, deneyler sonucu gelişerek sanatın ilk halkalarını oluşturdu.

İlkel insan sanatı yaratmakta, gücünü artırmakta ve yaşayışını zenginleştirmede kendine gerçek bir yol buldu. Ava çıkmadan önce yapılan çılgın dans, topluluğun güven duygusunu gerçekten artırıyordu. Yüze sürülen savaş boyaları, atılan savaş çığlıkları savaşçıyı daha kararlı yapıyordu. Ayrıca düşmanı da ürkütebiliyordu. Ürkütücü doğa karşısındaki güçsüz yaratık (insan) gelişmesinde yaptığı dansların büyük etkisinden destek alıyordu.

ESKİ MISIR UYGARLIĞINDA DANS

Eski Mısır Uygarlığından kalan bazı resimler BENİ HASAN mezarlarında bulunup, dansın temel figürlerini, hareket sıralarını göstermektedir. Tek, çift veya grup halinde yapılan dansların dramatik, lirik, ve şekillerini, din kültür, taklit, ifade ve savaş temeline dayanan çeşitlerini resimlerden izlemek mümkün olmaktadır.

Eski Mısırlılarda da bir çok uygarlıkta görüldüğü gibi dans, inanç gereği ibadet amacıyla yapılırdı. Tanrılar için yapılan ayinlerde, hasat ve bereket için yapılan şenlik ve törenlerin dans değişmez gösterisiydi. Eski Mısırlılar cenaze Törenlerinde dramatik danslar yaparlardı. Başka toplumlarda bu tür cenaze törenlerinde dansa ender rastlanır. Genellikle yüze maske takılarak yapılan bu dansa ölüm dansı denilirdi.

Mısırlılar da diğer toplumlarda olduğu gibi dans yaparken müzik aleti çalar, özel giysiler giyer, tempo tutarak eşlik ederlerdi.

ESKİ YUNAN UYGARLIĞINDA DANS

Eski Yunan uygarlığında dansın, önemli bir eğitim unsuru ve her yaşta yapılan bir uğraş olduğunu görmekteyiz. Büyük oyunların programlara alınması, yarışmalarda derece alanlara ödüller verilmesi, dansın kültür ve sanat değerleri yanında “SPOR” çeşitleri içinde de yer aldığını göstermektedir. Ayrıca eski Yunanlı’ların vücut eğitiminde, dansın önemli bir yeri vardır. Kişide iş verimini artırıp, dengeli gelişmeyi sağlayan, eğlence içinde ve müzik eşliğinde yapılması halk danslarına olan ilgiyi önemli ölçüde arttırmıştır. O dönemin bilim adamlarının ve bilge kişilerinin de iyi birer dansçı oldukları ve halk danslarına önem verdikleri konusunda yazılı belgelere rastlanmaktadır.

Eski Yunanlılar dans yaparken özel giysiler giyer, maskeler kullanıp, müzik eşliğinde şarkılarla dans ederlerdi. Böylece hayatlarının özünü ve yaşamlarının çeşitli yönlerini yansıtan hareketlerin anlamını pekiştirip, zenginleştirmişlerdir.

Yunanlıların dansları da genellikle insanların ilişkilerini ve iç dünyalarını doğmaca (doğal) anlatan hareketlerden oluşur.

Yunanlıların “Eleusis” ayinlerinde, bireyi kendinden geçiren tanrısallığa ulaştıran danslar yapılmıştır. Bu danslar bireylerde, boşalım, arınma ve doyum sağlama amacını gerçekleştiriyordu.