Emevi Sanatı

Mayıs 24, 2012 1 Yorum »

sahra Emevi Sanatı

Emevi Sanatı ve Emevi Sanatına Ait Eserler

Dört Halife Döneminden sonra halifelik Emevilere geçmiştir. İlk Emevi halifesi Muaviye’dir. Onun döneminde devletin başkenti Şam olmuştur. Emeviler Döneminde (661-750) İslam ülkesinin sınırları; doğuda Türkistan, kuzeyde Azerbaycan, batıda Akdeniz ve İspanya’ya kadar genişlemiştir. Emeviler, fethedilen toprakların eski kültürlerinden etkilenmiştir.

Emeviler Döneminde İslam mimarisinde önemli gelişmeler olmuş, mimarinin ilk anıtsal örnekleri ortaya çıkmıştır.

a. Dinî Mimari

Tunus, Şam, Kudüs gibi kentlerde yapılan Emevi camileri transept planlı yapılardır. Transept planda, yapının güney duvarına dikey uzanan sahınlar, paralel uzanan başka bir sahınla kesişir.

Mescidü’l Aksa Camisi (702): Halife Abdülmelik tarafından Kudüs’te yaptırılan bu cami, bir Bizans kilisesinin kalıntıları üzerindedir. Yapı, bazilikal planlıdır. Bazilikal planda, dikdörtgen biçimli yapının içi iki sıra sütunla üç sahına bölünmüştür. Ortadaki sahın daha yüksek ve geniştir. Yapının güney duvarına dik olarak uzanan 15 sahın, mihrap önünde paralel bir sahınla kesilmiş, mihrap önü kubbeyle örtülmüştür. Yapıda malzeme olarak kesme taş kullanılmıştır.

Şam Emeviye Camisi (706-714):Halife I. Velid tarafından Şam’da bir bazilikanın yerine yaptırılmıştır. Transept planlıdır. Bir sıra revaklı avlu, yapıyı üç yönden çevirir. Enlemesine yöneliş Şam olmuştur. Emeviler Döneminde (661-750) İslam ülkesinin sınırları; doğuda Türkistan, kuzeyde Azerbaycan, batıda Akdeniz ve İspanya’ya kadar genişlemiştir. Emeviler, fethedilen toprakların eski kültürlerinden etkilenmiştir.

Emeviler Döneminde İslam mimarisinde önemli gelişmeler olmuş, mimarinin ilk anıtsal örnekleri ortaya çıkmıştır.

a. Dinî Mimari

Tunus, Şam, Kudüs gibi kentlerde yapılan Emevi camileri transept planlı yapılardır. Transept planda, yapının güney duvarına dikey uzanan sahınlar, paralel uzanan başka bir sahınla kesişir.

Mescidü’l Aksa Camisi (702): Halife Abdülmelik tarafından Kudüs’te yaptırılan bu cami, bir Bizans kilisesinin kalıntıları üzerindedir. Yapı, bazilikal planlıdır. Bazilikal planda, dikdörtgen biçimli yapının içi iki sıra sütunla üç sahına bölünmüştür. Ortadaki sahın daha yüksek ve geniştir. Yapının güney duvarına dik olarak uzanan 15 sahın, mihrap önünde paralel bir sahınla kesilmiş, mihrap önü kubbeyle örtülmüştür. Yapıda malzeme olarak kesme taş kullanılmıştır.

Şam Emeviye Camisi (706-714): Halife I. Velid tarafından Şam’da bir bazilikanın yerine yaptırılmıştır. Transept planlıdır. Bir sıra revaklı avlu, yapıyı üç yönden çevirir. Enlemesine yöneliş gösteren çok destekli üç paralel sahınlı ibadet mekânı mihrap önünde dik bir sahınla kesilmiştir. Bu yapının benzer bir örneği Diyarbakır’daki Ulu Cami’dir.

Yapıda malzeme olarak kesme taş ve tuğla kullanılmıştır.

Yapıda cenneti sembolize eden servi ağaçları, yapraklar, köşkler ve sarayları gösteren birçok mozaik bulunmaktadır.

Mozaik, süsleme ya da figürlü yüzey dekorasyonu için yan yana renkli taş ya da cam parçaları ile yapılan resim tekniğidir.

Seyd-i Ukba Camisi: Kayrevan (Tunus)’da bulunan bu caminin yapımına 670 yılında başlanmış, 726 yılında bitirilmiştir. Transept planlı caminin iki sıra revakla çevrili bir avlusu vardır. Yapının güney duvarına dik 17 sahın ile bunları mihrap önünde kesen bir paralel sahın bulunmaktadır. Orta sahnın mihrap önü ve girişi kubbe ile örtülüdür (Plan 3).

Camide malzeme olarak temelde taş, duvarlarda ise tuğla kullanılmıştır.

Caminin mihrabında ve güney duvarında önemli süsleme ögeleri vardır. Süslemede mermer, çini ve altın kakma ile bitkisel bezemelere yer verilmiştir. Ayrıca kûfi (köşeli) yazılar, bitki motifleri ve geometrik desenler de göze çarpar.

Kubbetü’s Sahra Camisi (691): Halife Ab-dülmelik tarafından Kudüs’te kutsal bir kayanın üzerinde yaptırılmıştır. Bir hac merkezidir. Yapının planı, iç içe geçmiş iki sekizgenden oluşmuştur. İç sahnı çevreleyen dört ayak arasında üçer sütun vardır. Merkezdeki sekizgenin üzeri kubbe ile örtülüdür.

Kubbe kasnağının içi çini mozaiklerle, yapının dışı mermer ve renkli taşlarla kaplıdır.

Çini mozaiklerde akantus ve asma yaprakları, üzüm salkımları ve kanatlı hayvanlar yer alır. 11. yüzyılda kubbe çökmüş, mozaikler dökülmüştür. Yapı, Kanuni Sultan Süleyman zamanında büyük bir onarım geçirmiştir.

b. Sivil Mimari

Emeviler Döneminden günümüze dinsel mimarinin yanında sivil mimari örnekleri de gelmiştir. Bunların en önemlileri saraylardır. Emevi halifelerinin yaşamları kentlerden çok çölde geçtiğinden mimari yapıların çoğu çöl sarayı olarak yapılmıştır.

Kuseyr Amra Sarayı (711-715):

Ürdün’de av ve hamam kasrı olarak yapılan saray, iki bölümden oluşur. Birinci bölüm üç sahınlı kabul salonu, ikinci bölüm ise tonoz örtülü hamam kısmıdır.

Sarayın duvarlarında, tonoz ve kemerlerde freskolar görülür. Ayrıca mermer kaplı zeminde de mozaikler vardır. Fresko ve mozaiklerin konuları av, banyo ve günlük yaşamla ilgili sahnelerdir.

Meşatta Sarayı (8. yüzyıl): Emevi halifelerinden II. Velid tarafından tamamlanan saray, Kudüs’ün doğusun-dadır. Saray, kulelerle desteklenen duvarlara sahiptir. Kare bir avlu etrafında sıralanmış mekânlardan oluşan sarayın tek bir kapısı vardır. Saraydaki mekânlar; şadırvanlı şeref avlusu, taht salonu ve mihrabıyla cami olduğu kabul edilen bir bölümdür.

Yapının son derece ilginç süslemeleri vardır. Bu yapıda bir yandan Helenistik izler taşıyan kabartmalar yer alırken, diğer yandan Sasani sanatının izlerini taşıyan üçgen ve gül motifleri vardır. Sarayın en önemli özelliği taş kabartmalarıdır. Cephe kaplamalarının batı bölümü tamamen figürlü, doğu kaplamaları ise asma dekorludur.

Kaynak: Lise Sanat Tarihi 2, Doc. Dr. Mehmet Zeki iBRAHiMGiL

Benzer Yazılar

1 Yorum

  1. Saygın Ünel 16 Haziran 2013 at 22:08 - Reply

    kubbetü’s Sahra bir cami değildir. kabeye alternatif olması için yapılan, hz. muhammed’in mihraca çıktığı yerin çevrelenmesiyle oluşan kutsal bir mekandır. cami diye yazılmış fakat cami değildir.

Lütfen Yorumlarınızı Eksik Etmeyin

Yorumlarınızı Türkçe kurallarına uygun olarak yazın.En az bir cümle oluşturacak şekilde yorum yapın ! Aksi takdirde boş yere yorum yapmış olursunuz*

Page optimized by WP Minify WordPress Plugin