Çorum Leblebisi

Kasım 29, 2011 1 Yorum »

corum leblebi Çorum Leblebisi

Çorum Leblebisi Araştırması: Çorum Leblebisi nasıl yapılır, çeşitleri ve özellikleri nelerdir, kültürümüzdeki yeri ve önemi hakkında bilgiler

Çorum Leblebisi (Ayşe ÇİLBURUNOĞLU)

Çorum, Karadeniz Bölgesi ve İç Anadolu Bölgesi’nin birleştiği alanda bulunan bir ilimizdir. Tarihi ve kültürel açıdan günümüzden 7000 yıl öncesine uzanan bir geçmişe sahiptir. Sırasıyla YontmaTaş Devri, İlk Tunç Çağı, Asur Ticaret Kolonileri, Hitit, Frig, Roma, Galat, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı Dönemlerini yaşamıştır. Türklere geçişi ise Danişmentliler zamanında olmuştur. Çorum, Osmanlı yönetimi zamanında Sivas’a bağlı sancaklardan biriyken 1841 yılında Ankara’ya bağlanmıştır. 1864 yılında da Çorum Sancağı kaldırılmış ve şehir, bir kaza merkezi olarak Bozok’a bağlanmıştır. 1894′te ise yeniden sancak haline getirilmiştir. Cumhuriyet Devrinde de, Çorum ilinin merkezi olmuştur. Anadolu’da ilk kez organize devlet kuran Hititlerin başkenti olan Hattusas(Boğazköy)ı görmek isteyen turistler, her yıl Çorum’a geziler düzenlemektedirler.

Çorum, hepimizin de malumudur ki leblebisiyle ünlüdür. Leblebi nohuttan elde edilen bir kuruyemiştir. Nohutun sarı leblebiye dönüşmesi bir buçuk ayı bulan işlemler zincirini gerektirmektedir. Leblebi yapmak için öncelikle ateş tuğlası, kerpiç, tava ve karıştırıcıdan oluşan bir kavurma ocağı gerekmektedir. Kullanılacak odunların is yapmayan cinsten olması ise oldukça önemlidir. Tabii günümüzde odunun yerini tüp gaz almıştır. Eleme işleminden geçirilen nohutlar öncelikle boyutlarına göre ayrılırlar. Bu işlemin sebebi kavurma işlemi sırasında bir tahta yardımıyla karıştırılan nohutların her yanının eşit şekilde kavrulmasıdır. Birinci kavurma işleminden sonra sıcak olarak çuvallara doldurulan nohutlar iki gün dinlendirilmektedir. İkinci kavurmadan sonra yine iki gün dinlendirilen nohutlar kuru bir yere serilerek15-20 gün bekletilmektedir. Bekletilen bu yerin konumu, oldukça önemlidir, eğer hava akımında kalırsa nohutlar küçülmekte bu ise leblebinin kalitesini düşürmektedir. Nohutlar üçüncü kavurmadan önce nemlendirilip bir gün bekletilmektedir. Üçüncü kavurma işleminde nohutların kabukları ayrılmaktadır. Buna “tek kavrumluk leblebi” denir. Tek kavrumluk leblebiler çuvallara konur ve isteğe göre bu şekilde de toptan olarak satışa sunulur. Leblebinin kabalak, kırık, acılı, tuzlu, karanfili, kaplamalı, cipsli, gibi çeşitleri vardır. Çeşitler tek kavrumluk leblebiye yapılan değişik işlemlerden sonra elde edilmektedir. Leblebicilerde son bir kavurma işleminden sonra sıcak sıcak müşterilere sunulmaktadır. Leblebilerin uzun süre tazeliğini korumak için ambalajına özen gösterilmektedir. Her leblebicinin kendi reklamını bastırdığı kağıt ambalaj içte ve naylon ambalaj dışta olacak şekilde paket yapılır ve ağzı sıkıca kapatılır. Bazı leblebiciler ise kuşe kağıt üzerine basılmış, leblebi resimli paketlerde ürünü satışa sunmaktadır.

Çorum’da her köşe başında bir leblebi dükkanı bulmak mümkündür. Öteden beri, bu yörede yetişen nohudun iriliği ve leblebiye dönüşüm sırasındaki, kavurma işlemlerindeki, ustalık Çorum Leblebisini haklı bir üne kavuşturmuştur. Nohut yapısı gereği kurak iklimde yetişen bir bitkidir. Çorum’un iklim özellikleri de leblebi yapımında ideal özelliklere sahip nohutun, yörede yetiştirilmesini sağlamıştır. Altmışlı yıllardan sonra artık bölgede yetiştirilen nohut, leblebi üretimine yetmemeye başlamış ve başka bölgelerden nohut getirilmiştir. Çorum, Ankara’yı Karadeniz’e bağlayan yol üzerindeki konumuyla yolcuların uğrak yeri olmuştur. Şehirden geçen yolcunun, dışarı giden hemşehrinin, dostlarına leblebi hediye etmemesi garipsenir olmuştur. Otobüslerde yolculuk edenler de yolculuk sırasında yemek için leblebi almayı alışkanlık haline getirmiştir.

1973 Çorum İl Yıllığında leblebi imalatçısı sayısı otuz altı olarak kaydedilmiştir. Bugün ise il merkezinde yüz elli tane kuruyemişçi başka bir deyişle leblebici, elli tane de imalatçı bulunmaktadır. Sayıdaki bu artış leblebiye olan talebin açık göstergesidir. Çorumda leblebi yapan ilk kişi Ahmedi Sever isimli bir ustadır.

Leblebinin kültürle ilişkisine gelince şimdiye kadar tüm toplumlardan olduğu gibi maddi değerlerin manevi ürünlere yansımasını Çorum’da da bulmak mümkündür. “Kuruyemişler, yiyecek kültürümüzde sosyal bir anlam kazanmışlardır. Kuruyemiş deyince hep aklımıza bir topluluk gelmektedir. Kuruyemiş, toplumumuzda, öncelikle mutlu zamanlarda, eğlencelerde kullanılan, tüketilen bir besin maddesidir. “(Tezcan, 1984 s. 172)Leblebi diş hediklerinde çocuğun, düğünlerde ise gelinin başından saçılır ve bereket getireceğine inanılır. Şekerli leblebiler bayramlarda çocukları sevindiren yegane hediyelerdir. “Leb demeden leblebiyi anlamak” oldukça yaygın bir deyimdir. Eskiden düğüne davet edilecek tanıdıklara davetiye mahiyetinde leblebi dağıtıldığı da olurmuş.

Rüyada leblebi görmek, iyi olmayan bir işten gelen paradır. Leblebi yiyen kişi bir borcu ödemeye mecbur olacak demektir. Leblebi aldığını gören bir kimse birine kefil olacaktır. Rüyada leblebi yenmesi, karaciğer ve siroz hastalığı olarak kabul edilir. Leblebi kavurduğunu görmek başkaları yüzünden borca girmek demektir. Halk arasında oldukça yaygın olan şu türküde leblebi geçmektedir. ( Türküler Buraya Alınmamıştır)

Yarım Leblebi adındaki keloğlan masalında da Keloğlan’ın başından geçen bir olay anlatılır. :Bir gün keloğlan eline geçen bir leblebi tanesinin yarısını yer, yarısını da emin bulduğu yaşlı bir kadına emanet eder. Almak için döndüğünde leblebinin mangala düştüğünü öğrenir, karşılığında mangalı alır. Mangalı birine emanet eder. Mangalını bıraktığı kişi onu ahıra koyar. Ahırdaki inek mangalı ezer. Bunun üzerine ineği alır. İneği bıraktığı insanlar da onu düğünlerinde keserler. O da karşılığında gelini alır.

Düğünden sonra gelinin duvağını açtığında onun süslenmiş bir kabak olduğunu görür. Meğerse o yörede her yıl kabak bayramı yapılır ve bir kabak gelin gibi süslenirmiş.

Çorum’da üne kavuşan leblebiyi tanıtmak ve yaygınlaştırmak için çalışmalar yapılmaktadır. Leblebiciler önce bir dernek bünyesinde toplanmış daha sonra 1952 yılında oda haline gelmişlerdir. Leblebici esnafını bilinçlendirmek ve teşvik amaçlı çalışmalar yapmaktadırlar. Oda başkanı sayın Mahmut Ahıska kendisiyle yaptığımız görüşmede leblebici esnafı arasındaki bağı güçlendirmek amacıyla her arife günü en eski esnafın dükkanında buluştuklarını, bayramlaştıklarını ve bunu gelenek haline getirdiklerini bildirdi. Yaptıkları bu buluşmalarda amaçlarının işe yeni başlayan çıraklarla işinde usta leblebicileri bir araya getirmek suretiyle devamlılığı sağlamak ve dostluğu pekiştirmek olduğunu dile getirdi.

İlki 1981 yılında yapılan ve geleneksel hale getirilen Uluslararası Hitit Festivali kapsamında leblebi yarışması yapılmaktadır. Her yıl Temmuz ayının on beşi ve yirmi beşi arasında yapılan festivale leblebici esnafı, şehir içinden ve dışından halk yoğun ilgi göstermektedir.

Geçtiğimiz yıl 22. Uluslararası Çorum Hitit Fuar ve festivali çerçevesinde geleneksel hale getirilen leblebi yarışmasında Birol Hışıroğlu birinci oldu. Çorum Leblebiciler Odası tarafından organize edilen ve odaya bağlı leblebicilerin katıldığı yarışma fuar alanındaki sanayi sergisinde yapılmıştır.

Yarışma sırasında Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği Başkanı Arif Erdal bir konuşma yaparak, leblebici esnafını teşvik etmek amacıyla düzenlenen yarışmanın Festivalin düzenlendiği tarihten itibaren yapılmaya başlandığını kaydetmiştir.

62 leblebi arasında yapılan değerlendirmede Birol Hışıroğlu’na ait 30 numaralı leblebi birinci seçilirken Fikret Hışıroğlu’na ait leblebi ikinci, Şeref Bodur’a ait leblebi de üçüncü olmuştur. Dereceye girenler ödüllerini Çorum valisi Sayın Atıl Üzel-gün’den almışlardır.

Leblebiciler Odası Başkanı Sayın Mahmut Ahıska Bey’den aldığımız bilgiye göre Çorum’da leblebinin aylık üretim miktarı 300 ton civarındadır. Bunun 7-8 tonu yurt dışına gönderilmektedir.

Orta Anadolu İhracatçılar Birliği’nin Çorum şubesinden aldığımız bilgiye göre geçen yıl 263. 990 kg. leblebi ihraç edilmiştir.

Özellikle içkilerin yanında meze olarak kullanılması bakımından yabancı pazarlarda büyük pay elde etmektedir. Leblebi mide öz suyunu alması ve alkollü içeceklerin zararlı etkilerini azaltması gibi özellikleri sebebiyle fazlaca talep görmektedir.

Şunu sevinerek belirtmek isteriz ki Leblebiciler Odası bizim vesilemizle bir site kurmak yolunda çalışmalar başlatmıştır. Çorum Belediyesi’ne ait sitede leblebiyle ilgili bilgi bulmak mümkündür.

KAYNAKÇA

  • 1) Bilgir, (Bahriye):1977 Türk Leblebilerinin Yapılışı ve Bileşimi Üzerine s. 3-17
  • 2) Çorum İl Yıllığı:1973 s. 264-265
  • 3) Çorum Ticaret ve Sanayi odası:1995 “Gümrük Birliği ve Anadolu Sanayisine Etkileri”
  • 4) Hitit Festival Komitesi:1987 “Çorum Tarihi”
  • 5) Sarıyüce(Latif):1982 Keloğlan Masalları “Yarım Leblebi”
  • 6) Tezcan(Mahmut) :1984 Türk Folkloru Araştırmaları s. 171-176
  • 7) Yeni Hayat Ansiklopedisi :”Çorum” C. 2 s. 943-946

KAYNAK KİŞİLER

  • 1) Ahıska Mahmut :Leblebiciler Odası Başkanı
  • 2) Kalınsaz Bahar:69 yaşında; ev hanımı; okuma yazması yok
  • 3) Özgür Nesimi:42yaşında; leblebici; lise mezunu
  • 4) Saraçoğlu Hanife:Derlemeyi yaptığımda 82 yaşındaydı; 7 Martta aramızdan ayrıldı.
  • 5) Saraçoğlu Şerafettin:63 yaşında; emekli memur

Kaynak: Gazi Üniversitesi- Türk Halkbilimi Topluluğu Yayını ( Kentler ve İmgeler Kitabı) M.Öcal Oğuz, Tuba Saltık Özkan tarafından hazırlanmıştır. Kültürel Bellek’te yayınlanması için gerekli izin alınmıştır. Kaynak gösterilerek bile başka sitelerde kullanılması yasaktır

Benzer Yazılar

1 Yorum

  1. cem 26 Mart 2013 at 16:33 - Reply

    tşk edrz cok işey yaradı

Lütfen Yorumlarınızı Eksik Etmeyin

Yorumlarınızı Türkçe kurallarına uygun olarak yazın.En az bir cümle oluşturacak şekilde yorum yapın ! Aksi takdirde boş yere yorum yapmış olursunuz*

Page optimized by WP Minify WordPress Plugin