Bozdoğan Su Kemeri Ne İşe Yarar, Tarihçesi

Bozdoğan su kemeleri ne işe yarar, hangi uygarlığa aittir, kim tarafından yapılmıştır, mimari özellikleri nelerdir? Bozdoğan Kemeri tarihçesi.

Bozdoğan kemeri (Kırk çeşme kemeri, Valens kemeri de denir), İstanbul’da Saraçhane ile Zeyrek arasında Bizans devrinden kalma su kemeri. Atatürk bulvarını doğudan batıya keserek şehrin 3. ve 4. tepelerini (Fatih-üniversite alanı) birleştirir.

Yapımına Valentius (364-378) tarafından 368′-de başlatıldı. İmparatora karşı başkaldırmak isteyen Khalkedon (Kadıköy) şehrini cezalandırmak için bu şehrin surlarının yıkılarak taşlarının bu kemerde kullanıldığı söylenir. Bizanslı tarihçi Cedrennus’a göre imparatorun kızı adına yapılacak hamamlar için hazırlanan taşlarla yapılmıştır. Daha önce Romalılar devrinde imparator Hadrianus zamanında İstanbul’da bazı su tesislerinin kurulduğu bilinmektedir ancak bunların kemerle ilgisi olup olmadığı hakkında bilgi yoktur. önceleri Bizans imparatorlarının, sonraları da Osmanlı sultanlarının saraylarına su getiren bu kemer, çeşitli zamanlarda tahribata uğradı, birçok kereler onarıldı ve her onarımda birçok değişikliğe uğrayarak yapıldığı devirdeki güzelliğni kaybetti. Bizanslılar devrinde Justinianus (VI. yy.), Justinus II (576), Kons-tantino (758) ve Basileus II (1019) tarafından onarım gördü.

Osmanlılar devrinde önce Fatih Sultan Mehmed, bugünkü Hürriyet meydanında bulunan Eski sarayın, hamamların ve Kırk çeşme yakınındaki mahallenin ihtiyacı için onarım yaptırdı. 1509’daki bir depremde Şehzade camii yakınındaki kısmı yıkıldı. Kanuni Süleyman zamanında Mimar Sinan, kemeri onarımdan geçirdi. Kemerin kuzey yüzünde, 45’inci ayağın üzerindeki bir yazıttan II. Mustafa’nın bu bölümü onarttığı anlaşılmaktadır (1697).

Adının nereden geldiği kesinlikle bilinememektedir. Eskiden burada bulunan ve aynı adı taşıyan bir köyden geldiğini ileri sürenler olduğu gibi Abdülmecid zamanında yapılan bir haritada görüldüğü gibi kemere yıkık anlamında Bozulgan dendiği ve bu sözcüğün halk dilinde zamanla Bozdoğan biçimini aldığını söyleyenler de vardır.

İlk sıranın kemer ve ayakları büyük kesme taşlardan, üst sıradakiler ise daha küçük taşlardan yapılmıştır. Üst bölümde her 4 ile 7 taş sırasında birbirine demir kenetlerle bağlı bir taş sırasına rastlanır. Bu kenetli taş sıralarının Bizanslıların her zaman kullandıkları tuğla sıralarla aynı görevi gördüğü anlaşılmaktadır. 

Meydan Larousse / Cilt 3 Sayfa 357