Amasya, Merzifonda Yorgancılık

 Amasya Merzifon’da Yorgan ve Yorgancılıkla ilgili araştırma

Derleyen: Esin Tutsak

  • Derleme yeri ve tarihi: Merzifon/Amasya, 2004
  • Kaynak kişi: Müddez Aslan, 1954 Merzifon doğumlu, evli, yorgancı.
  • Mesleği kaç yıldır yaptığı: 35 yıldır yapmaktadır.
  • Mesleği kimden öğrendiği: Ustasından öğrenmiştir.

Kullanılan Malzemeler ve Araçlar

Yorgan yapımında kullanılan malzemeler gerek iklime gerekse isteğe göre değişebiliyor. Örneğin Merzifon yöresinde kış sert geçtiği için yün daha çok tercih ediliyor. Fakat Samsun yöresinde nemin etkisinden dolayı kışlar daha yumuşak geçiyor ve bu da doğal olarak kullanılan malzemeyi etkileyerek pamuğun tercih edilmesini sağlıyor. Ayrıca müşterinin isteğine bağlı olarak elyaf yorgan ve silikonel yorgan da dikilebiliyor.

Yün: Koyun yünü. Yorganın içine konur. Yün, teri çektiği için daha sağlıklıdır ve yorgancılıkta daha çok tercih edilir. Ayrıca yorgana konacak yünün sert olmaması gerekir çünkü sert yün yorganın yüzünden çıkar.

Pamuk: Özellikle kışların sert geçmediği yerlerde tercih edilir.

Elyaf: Özelliği sıcağı dışarı vermez soğuğu da içeri vermez. Fakat petrol karışımı olduğu için terletir ve teri çekmez. Bu nedenle sırt ve bel ağrılarına neden olur.

Silikon: Yorgan ve yastık yapımında tercih edilir. Yorganın Yüzü İçin

Saten: Gündelik yorganda kullanılır.

Floş (Sive): Sünnet düğünü, evlilik yorganları floştan yapılmaktadır.

Nevresim: Gündelik yorgan yapımında kullanılır. Astar: Yorganın alt kısmında kullanılır.

Ayrıca yorgan yapımı için yorgan iğnesi, model kalıbı, makas, yüksük, dikiş makinesi, yorgan ipliği ve çubuk kullanılır.

Yorganın Yapım Aşamaları

Yüz ile astar dikiş makinesinde dikilir. Depo edilen yere götürülür. Tezgahın üzerine yüz tersinden serilir. Sonra bu yüzün üzerine uygun olarak elyaf serilir. Elyafın serilme nedeni ise yünün yüzden çıkmaması içindir. Çünkü elyaf yünü tutar. Usta bir kenarda da yünü çubukla kabartır Bu işlem sayesinde hem yün kabarıp yumuşar hem de içinde var olan tozdan ayıklanır. Bu çubuklanmış yün elyafın üzerine döşenir. Her tarafı eşit olacak şekilde dağıtılır. Döşendikten sonra yorganın köşesinden başlamak şartıyla dört ucu kıvrılır. Dört ucu kıvrıldıktan sonra astarından çevrilir ve astarındaki ağız kısmı elle dikilir. Bu işlem büyük bir ustalık gerektirir. Sonra da yüksük takılarak iğneyle el dikişi belli olmayacak şekilde dikilir. Yine yorganın düz ve eşit olması için yüzünden çubuklanır. Elle kontrol edilen yorganın eksiği fazlası olmadığı anlaşıldığı anda ilinti denilen yeni yüzün içinde kaymaması için aralıklı olarak dikişe başlanır. Sıcak bir şekilde ilintiye aldıktan sonra depodan dükkana getirilir ve kenar sırası çekmeye başlanır. Bunlar bittikten sonra müşterinin beğendiği model, kalıp yardımıyla veya yardımsız yorganın üzerine çizilir. Yorganın bütün bu işlemleri bittikten sonra askı denilen yere asılır. Bu şekilde kırışıklığı gider ve yorgan kendini salmış olur.

Gelişen teknoloji ve hayat standartlarına karşı eski hareketliliğini kaybetmiş olsa da yorgancılık hâlâ geçerliliği olan bir meslektir.

Türkiye’de 2004 Yılında Yaşayan Geleneksel Meslekler