Abaküs Hakkında Bilgi, Abaküs Nasıl Kullanılır, Çeşitleri

- in Bilgi Dünyası

Abaküs Hakkında Bilgi; Abaküs nasıl kullanılır, ne işe yarar,  çeşitleri nelerdir, ilk abaküs hangi uygarlığa ait. Abaküsün tarihçesi hakkında bilgi.

Toplama, çıkarma gibi basit aritmetik işlemlerini yapmak için rakamlar yerine boncuk ya da yuvarlak pulların kullanıldığı basit hesap aracına abaküs denir

Abaküsler; Tellere geçirilmiş küçük tahta yuvarlaklardan meydana gelen, bazı basit hesapları kolaylıkla yapmaya yarayan bir alettir.

Bugün sayı sayarken ya da hesap yaparken kullandığımız rakamları Hintliler bulmuş, günümüzden 1.000 yılı aşkın bir süre önce de bu rakamlar Araplar aracılığıyla Avrupalılara tanıtılmıştır.

Abaküs’ün Kullanımı ve Tarihi Gelişimi

Çok eski zamandan beri kullanılmaktadır. Bu kelimenin ya alfabenin ilk iki harfinden çıkarıldığı, ya da İbranicede toz anlamına gelen Abhak tan alındığı sanılıyor. Çünkü eskiden hesapları üzerine toz serpilen tahtalara parmakla yazarak yaparlardı. Abaküs adı sonraları basit bir hesap makinesine verilmiştir. Önceleri Eski Yunanistan’da, Roma’da kullanılan bu alet Çin de hâlâ kullanılmaktadır. Bugün hesap tahtası da denen bu aletten ilkokullarda çocuklara aritmetik öğretmekte, bilardo salonlarında da sayıları işaret etmekte faydalanılmaktadır.

Arap rakamları olarak bilinen bu simgesel işaretler bulunmadan ve yazılı hesaba geçilmeden önce, birçok ülkede hesap yapmak için abaküs denen bir sayma tahtası ya da çerçevesi kullanılırdı. Abaküs sözcüğü Eski Yunanca kökenlidir. İsa’dan önceki yüzyıllarda Eski Yunanlılar ve Romalılar, tahta bir levhanın ya da düz bir toprak parçasının üzerine dizdikleri çakıl taşlarını ya da metal pulları oynatarak hesap yaparlardı. Sonraları, sayma pullarının ya da boncukların bir uçtan öbür uca gerilmiş tellere ya da dikey olarak yerleştirilmiş tahta çubuklara dizilmesiyle abaküs bir çerçeve biçimini aldı.

Çerçeve biçimindeki ilk abaküslerde, bir çubuktaki on boncuk hemen solundaki çubuğun tek bir boncuğuna eşitti. Böylece herhangi bir sayı ayrı çubuklara dizilmiş boncuklarla gösterilir, toplama ve çıkarma işlemleri ise, şekilde görüldüğü gibi boncukları bir çubuktan öbürüne aktararak yapılırdı.

Eski Yunanlılar ve Romalılardan başka Eski Mısırlılar, Hintliler ve Çinliler de abaküs kullandılar. Sıfır (0) rakamının ilk kez ayrı bir işaretle gösterildiği Arap rakamlarının tanınmasından sonra Avrupa’da abaküs kullanılmaz oldu. Ama Çin, Japonya, Ortadoğu ve SSCB’deki halklar, özellikle ticaret yaşamında daha uzun süre bu araçtan yararlandılar.

İlk kullanılan abaküsler, birler, onlar gibi basamakların çizgilerle gösterildiği tablolar biçimindeydi Bunlarla toplama ve çıkarma doğrudan, çarpma ve bölme ise toplama ve çıkarmanın yinelenmesiyle yapılırdı.

Latin yazarlarına göre Romalılar, bir kaç tür abaküs kullanmışlardır.

Milattan sonra 1000 yılında Gorbert, yay abaküsünü bulmuştur. Yay abaküsünde, sıfırın dışında tüm sayılar kullanılmıştır. Sıfırın değeri anlaşıldığında, bu abaküsün önemi kalmamıştır.

Çin’de kullanılan eski abaküsler bambu çubuklarından yapılırdı. VI. yüzyıldan beri, bilinen bu abaküsler, IX. yüzyıla kadar Kore’de kullanılmıştır”  Japonlar “sangi” adını verdikleri abaküslerden, yakın zamana kadar yararlanmışlardır. Hem Çinliler, hem de Japonlar, bu abaküslerle cebir işlemleri bile yapmışlardır Japonlar, günümüzde de soroban dedikleri abaküsleri kullanmaktadırlar. Bazı Ortadoğu ülkelerinde de Roma abaküsünden farklı abaküsler bulunmuştur. Bunlar, Türklerin kolba, Rusların schoty diye adlandırdıkları  abaküslerdir.

Orta Çağ’da Avrupa’da çizgi abaküsü ortaya çıkmıştır. Bu tür abaküs, 10 sayısının katlarını gösteren yatay çizgilerin oluşturduğu bir tablodur. Çizgiler arasındaki boşluk, üstteki çizginin değerinin yarısını gösterir Abaküslerin bu türü, XVIII. yüzyıla kadar kullanılmıştır.

Abaküs Çeşitleri Nelerdir?

Abaküsler günümüzdeki hesap makinelerinin yerine kullanılmıştır. Bugün bilinen abaküs türleri şunlardır: 1) önce tozla, sonra bal mumuyla kaplanmış tahta, 2) Kemik, maden veya başka maddelerden yapılan disklerin geçirildiği çubuklarla gösterilen tablo, 3) Oluklar içinde hesaplayıcının hareket ettiği tahta.

Bilgisayarın icadına örneklik ve önderlik ettiği belirtilen, ikiye bölünmüş bir çerçeveden oluşan ve bu çerçevenin, iki kenarına tutturulmuş çubuklara ahşaptan ya da başka maddelerden geçirilmiş kürecikler ya da boncuklarla hızla dört işlem yapma olanağı sağlayan, ilkel hesap makinesinin adı abaküs. İlkel diyoruz ama, bilgisayarın özünde abaküsün yattığını da söylüyoruz. Böylece, abaküs ile yapılan hesaplama yönteminin ilkel değil, ileri bir yöntem olduğu da anlaşılıyor. Bilgisayara temel alman, yöntemidir.

Bilgisayarın da computer, yani hesaplayıcı adım taşıdığını ve başlangıçta şimdiki gibi her türlü bilgiyi yükleme amacıyla değil, hızla hesap yapabilen bir aygıt olarak düşünülüp gerçekleştirildiğini gözden kaçırmamak gerek. Dolayısıyla, abaküsün computere modellik etmiş olması doğal. Öte yandan, abaküs, bugün bilinen biçimine kavuşmadan önce, öteki bir deyişle abacus erectus’a (!) (dik durabilen abaküs) dönüşmeden önce de vardı. Adı da, o döneminde konmuştur.

Abaküs, İbranice toz silmek anlamına gelen abak sözcüğünden türemiştir. Bu sözcük, Grekçe’de abakosa dönüşmüştür. Abakos, üstüne yazı yazılan kum (toz) yüzey anlamına gelmektedir. Karatahta, kağıt, kalem, tebeşir yoksa, ne yaparsınız? Bir düzlem üzerine kum döker, parmağınızı kullanarak kumları kimi yerlerde siler, hesabınızı yaparsınız. (Önder Şenyapılı / Her Sözcüğün Bir Öyküsü Var)